پيدايش جهان از ديدگاه علامه سيد محمدحسين طباطبايي و استيون هاوكينگ

مقاله حاضر با هدف تبيين موضوع پيدايش جهان از ديدگاه دو انديشمند برجستۀ معاصر دين و علم، علامه سيد محمد‏‏حسين طباطبايي و استيون هاوكينگ، به روش توصيفي‌ـ تحليلي و تطبيقي نگارش يافته است. علامه طباطبايي با دو رويكرد تفسير وحياني و شناختِ عقلي عوالم سه‏گانۀ وجود (عقل، مثال، ماده) را معلول خداوند و عالم مادي را حادث علّي و زماني دانسته است. همچنين به آغاز زماني داشتنِ جهانِ طبيعت اشاره دارد. هاوكينگ با رويكرد صرفاً علمي و تجربي در دو دوران فكري خود (هاوكينگِ متقدم و متأخر) به اين موضوع پرداخته است. هاوكينگِ متقدم با توجه به رويكرد كلاسيكي نسبيت عام و رويداد انفجار بزرگ از پيدايش فضا و زمانِ جهانِ كنوني و امكانِ وجود خالق سخن گفته است. اما هاوكينگِ متأخر با توجه به قانون گرانش و مكانيك كوانتومي پيدايش جهان را از «هيچ»، يعني روندِ خلقِ بدون مقدمه و ناظمِ هوشمند، كافي دانسته و براي اثبات آن در پي نظريه‏اي موسوم به M (نظريۀ همه چيز) است. در اين ديدگاه، جهان خودبسنده و بي‏نياز از خالق است و آغاز و پاياني براي آن متصور نيست. از برآيند اين دو ديدگاه مي‏توان گفت يافته‏هاي علمي بر بنيان تجربه و در نتيجه در معرض آزمون، حدس، احتمال، و خطا قرار دارند و نمي‏توانند دربارۀ آفرينش جهان ديدگاهي يقيني داشته باشند. افزون بر اين دانشمندان فيزيك و كيهان‌شناسي به ديدگاه هاوكينگ در اين مورد نقدهاي جدّي وارد كرده‌اند. در حالي‏ كه گزاره‏هاي ديني دربارۀ آفرينش جهان برخاسته از وحي و مصون از هر گونه خطا و اشتباه است و از عقل منطقي نيز بهره مي‏گيرد. از اين رو به واقعيت نزديك‏تر است كه در مقاله بيان خواهد شد.