معناشناسي «حيرت» با تكيه بر تحليل مقايسه‌اي حوزه معنايي «سرگرداني» در قرآن كريم

مشتقات واژه «حيرت» از كلمات پر كاربرد در معارف اسلامي است. خلأ معناشناختي واژه «حيرت» در پژوهش‌هاي پيشين سبب شده است نگارنده ظرايف معنايي اين واژه را در مقايسه با واژگان همسو، ارزيابي و ازلحاظ معنايي مقايسه كند؛ ازاين‌رو، ابتدا معناي لغوي اين واژه، مطرح و سپس به بررسي آن در ميان واژگان حوزه معنايي «سرگرداني» پرداخته ميشود. در اين مرحله با قراردادن حيرت در نقطه كانوني اين حوزه كلماتي معرفي و با واژه حيرت مقايسه معنايي شده‌اند كه بيشترين مؤلفه‌هاي معنايي مشترك با حيرت را در قرآن كريم داشته‌اند؛ واژه‌هايي همچون «يُبْلِسُ»، «فَبُهِتَ»، «مُذَبْذَبينَ»، «يَعْمَهُونَ»، «يَتيهُونَ»، «مِرْيَه»، «يَهِيمُونَ» و «يَتَرَدَّدُونَ». از مقايسه واژگان معلوم مي‌شود تحير برخلاف واژه ابلاس فاقد مؤلفه نااميدي از راهيابي است و نيز «مُذَبْذَبينَ» حاوي معنايي از سرگرداني است كه به عمد رخ مي‌دهد و مخصوص منافقان است. معناي مستظهر از «يَتيهُونَ» مشتمل بر تشبيه به سرگرداني در بيابان است. واژه «مِرْيَه» بيان‌كننده ريشه سرگرداني در شك است و كلمه «هام» از سردرگميِ حاصل از عشق خبر مي‌دهد؛ درحالي‌كه واژه تحير و تردد نسبت به اين مؤلفه‌ها مطلق است.