بازنمايي شناختي «ضدارزش‌ها» در گفتمان قرآني با محوريت طرحوارۀ حجمي

در حوزۀ شناختي، «طرحوارۀ حجمي» به عنوان پربسامدترين گونۀ طرحوارۀ تصويري با ويژگي‌هايي تجربي در ساختار «حفاظت»، «محدوديت»، «مهارشدگي» و «ثبات مكاني» شناخت مفاهيم انتزاعي را با سازمان‌دهي مكان‌مند فراهم مي‌آورد. انگاره‌هاي حجمي با مقوله‌سازي عيني خاستگاه فكري و مراد جدي خالق متن را بازنمايي مي‏كنند. در گفتمان قرآني، نگرش شناختي و استعاري‌بنياد به امور معنوي و به ويژه صفات ضدارزشي بيشتر با انگارۀ «ظرف-بودگي»، «درون و بيرون» و «اشغال بخشي از فضا» عينيت يافته است. پژوهش حاضر با تكيه بر روش توصيفي - تحليلي، شيوۀ مفهوم‌سازي صفات ضدارزشي در قرآن را با فرافكني استعاري و تناظر نگاشت حوزۀ مبدأ و مقصد در فضاي هندسي واكاوي مي‏كند و به اين پرسش پاسخ مي‏دهد كه مكان‌مندي در اين صفات به چه بسامدي از ظرافت‌هاي معنايي در چشم‌انداز الهي اشاره دارد؟ رهيافت‌هاي حاصل آنكه ضدارزش‏هايي مانند «تصاحب مال يتيم»، «شيطان‌گرايي»، «ترك انفاق»، «شك»، «كفر» و «نفاق» و ... در حجمي ناخوشايند همچون «غذاي آتشين»، «مهلكه»، «بار سنگين» و «اسارت‌گاه» و «پوشش ضخيم» كالبدينه شده‏اند كه هر يك با توجه به استلزامات منطقي ظرف‌بودگي، آموزه‌اي معرفتي همچون «گستردگي آسيب»، «كاركرد انحرافي»، «مهارشدگي»، «محدوديت» و ... را پديدار مي‏كند. گفتني است، كاربست چنين طرحواره‌اي در ضدارزش‏ها به واكاوي دقيق اندازه، شكل، ابعاد حضور و كاركرد محيطي آن اشاره دارد و به اين ترتيب، مفسر يا مترجم را از ارجاع به تعابير غيرمنطقي وجايگزين بازمي‌دارد.