تبلور نمادهاي تجسمي ديني در نقوش سقف نگاره‌هاي عاميانه مازندران؛ با تكيه بر رنگ و نور

مازندران از خاستگاه‌هاي شيعيان علوي و نيز دربردارنده بناهاي ارزشمند ايراني اسلامي است. سقف نگاره‌ها، گونه اي از معماري بومي و مذهبي منطقه ي شمالي مازندران مي باشند كه بيشتر آن، در دوره قاجار تصويرگري شده اند. نقش‌هايي كه از تخيل هنرمند برخاسته، اقتباسي از كتب ديني و قرآن، زندگي اجتماعي و فرهنگ زمان خود هنرمند مي باشد و به عبارتي مضاميني همچون نقوش گياهي، حماسي و اساطيري، نقوش هندسي و نقوش مذهبي ديده مي شود. رنگ به وسيله‌ي دريافت نور، توسط چشم به وجود مي‌آيد و در اثر تابش و انعكاس نور در مقابل چشمِ بيننده، نمايان مي‌شود. همچنين، رنگ يك عنصر تجسمي است كه به‌عنوان يك عنصر و يا يك نماد استعاري در هنر استفاده مي‌شود. بسياري از هنرمندان به فراخور محتواي هنرِ خود، از رنگ‌هايي متناسب با مفهومي كه قرار است به وسيله‌ي اثر هنري‌شان به مخاطب انتقال دهند، استفاده مي‌كنند. استفاده از رنگ دراين سقف نگاره‌ها محدود است و بسياري از سقف نگاره‌ها به مرور زمان، كيفيت رنگ و طرح خود را از دست داده و بعضي از سقف نگاره‌ها از جمله فولاد كلا در شهرستان بابلسر و آهنگر كلا در قايمشهر رنگ‌هاي آنها بازسازي شده است. مقاله حاضر به چگونگي تبلور نمادهاي تجسمي ديني در تكوين سقف نگاره‌هاي عاميانه مازندران مي پردازد و هدف آن دستيابي به مضامين پيدا و پنهان اين نمادها درنگاره‌ها و بررسي ميزان گرايش مردم مازندران به آنها در اين عصر مي باشد. گمان مي رود كه اين دو هنر با توجه به ريشه‌هاي محتوايي مشترك از عناصر بياني مشترك نيز بهره ببرند. اين هنرها هم سو و متاثر از يكديگر، جلوه‌گاه مناسبي براي به تصوير كشيدن ايمان و باورهاي اعتقادي و مذهبي مردم توسط هنرمنداني،اغلب مكتب نديده و برخاسته از اجتماع هستند. در قرآن و نهج‌البلاغه رنگ‌ها، به‌صورت واژه خودرنگ و بيان مفهومي آن، بيشتر رنگ زرد، سفيد، سياه، سبز، قرمز و آبي هست وگاهي تركيب‌بندي دورنگ، در كنار هم ديده مي‌شود. از گذر نور به تاريكي و از عبور رنگ سبز به زرد، جابجايي مفهوم و تغيير در روحيات و اعمال انسان به ذهن متبادر مي شود.