بررسي عنصر زمان در رمان «في غرفه العنكبوت» براساس نظريه زمان روايت ژرار ژنت

ژرار ژنت نظريه پرداز فرانسوي، روايت را به مفهوم واقعي كلمه دالّ، بيان، گفتمان يا روايت معنا مي كند و داستان را مدلول يا محتواي روايي مي داند. وي در بحث مفهوم زمان اصطلاحات خاص به خود را بيان مي كند و سه نوع رابطه زماني (نظم، تداوم، بسامد) ميان زمان داستان و زمان متن روايي در نظر مي گيرد. پژوهش حاضر بر اساس نظريه زمان روايي ژنت به بررسي رمان في غرفه العنكبوت مي پردازد. اين رمان يكي از آثار محمد عبدالنبي است كه در سال 2017 ميلادي كانديداي دريافت جايزه بوكر شد. اين اثر از 39 فصل تشكيل شده كه تمامي فصول بدون عنوان است و هر فصل در بين زمان حال، گذشته و گذشته در گذشته در جريان است. با بررسي عنصر زمان در رمان في غرفه العنكبوت مي توان به ميزان اهميت و كاركرد ويژه اين تكنيك در پيشبرد هر چه بهتر داستان پي برد. شكل روايت در اين داستان به صورت دايره وار است به طوري كه داستان در همان نقطه شروع خود از لحاظ مكاني تمام مي شود كه نشان دهنده ميزان نكته سنجي نويسنده است. از نظر زماني نيز رمان في غرفه العنكبوت را مي توان جزء آثار چند لايه در نظر گرفت كه با شروع روايت اصلي در كنار آن و به صورت كاملاً طبقه بندي شده روايت هاي جانبي شكل مي گيرند تا راوي را به هدف خود برسانند. محمد عبدالنبي با برهم زدن خط سير زماني روايت بوسيله پيشوازهاي زماني و بازگشت هاي زماني، در ضمن اين زمان پريشي شخصيت هاي داستان و اطلاعاتي درباره مسايل مختلف مصر در آن دوره زماني را به خواننده انتقال بدهد. از حيث مؤلفه هاي زماني در حوزه نظم و ترتيب، گذشته نگري بيشترين كاركرد را در رمان داشته و در تداوم نيز از هر چهار عنصر درنگ، حذف، تلخيص و صحنه نمايشي به بهترين وجه استفاده كند. هر چند كه رمان با قالب خاطره گويي و بازگشت ها زماني همراه است و انتظار مي رود كه شاهد ميزان بيشتري از بسامد بازگو باشيم اما نويسنده بيشتر از بسامد منفرد تا ديگر انواع آن استفاده كرده است. اين نشان دهنده تسلط نويسنده بر موضوع و همچنين توانايي او در ايجاد صحنه هاي متنوع است. رمان في غرفه العنكبوت رماني برگرفته از ماجرايي واقعي است كه در تاريخ مصر ماندگار شده بنابراين جنبه واقعگرايي در آن نمود بارزي دارد. راوي در مسير نقل سرگذشت هاني به عنوان يكي از قربانيات ماجراي كوين بوت شرايط و اوضاع جامعه مصر را به صورت مستقيم و غير مستقيم نيز نشان مي دهد