تحليل جامعه شناختي داستان فولكلوريك شيخ صنعان از منظر مردم شناسي فرهنگي؛ مقايسه دو روايت كُردي و فارسي

مردم شناسي فرهنگي رويكردي است كه در كنار ساير شيوه ها، براي بررسي تغييرات اجتماعي و فرهنگي بكار گرفته مي شود و واژگان عناصري هستند كه بار ايدئولوژيك يك متن و گفتار را بر دوش دارند و آن را داراي معنا مي كنند. انتخاب، كاربرد لغات و واژگان خاص در ضرب المثلها، بازتاب ديدگاه و نگرش مردم نسبت به اتفاقات، پديده ها، اوضاع، مسائل اجتماعي و افكار آنان است. در داستانهايي كه از گذشتگان توسط راويان نقل مي شود هم از موضع جغرافيايي و فرهنگ زيست محيطي راوي و هم فرهنگ گوينده ي اصلي داستان چه مجهول و چه معلوم در شكل گيري و ساختار داستان نقش اساسي و مهمي ايفا مي شود. مقاله حاضر با هدف مقايسه دو روايت از شيخ صنعان (روايت كُردي، به روايت مام احمدلطفي مهابادي و روايت فارسي، به روايت عطار) پرداخته، و براي تبيين اشتراكات و افتراقات فرهنگي، دو اثر را از منظر مردم شناسي فرهنگي مقايسه مي كند. برخي از نتايج حاكي از آن است: در هر دو منظومه، شخصيّت هاي شيخ صنعان و دختر به عنوان شخصيّت اصلي، و مريدان و مريد خاص در نقش فرعي وجود دارند. در هر دو اثر از آداب و رسوم صحبت به ميان آمده است. تفاوتي كه در مورد شخصيت هاي داستان شيخ صنعان به روايت عطار و روايت مام احمد لطفي وجود دارد، حضور شخصيّتي به نام حضرت غوث است. حضور حضرت غوث ريشه در اعتقادات عرفاني و عقايد مردم منطقه به مشايخ دارد. از ديگر شخصيّت ها، شخصيت پدر است. تأثير پدر بر نهاد خانواده و پدرسالاري در داستان شيخ صنعان به روايت كُردي، كاملاً آشكار است. زيرا دختر ترسا موضوع خودش و شيخ را اولين بار براي پدرش تعريف مي كند. برخي از آداب و رسوم ها كه مربوط به دين مسيحيت است در هر دو اثر وجود دارد و شيخ صنعان براي گرويدن به دين ترسايي بايد انجام دهد. امّا تفاوت هايي از آداب و رسوم در شيخ صنعان به روايت كُردي وجود دارند از جمله آن مي توان به مراسم خانقاهي و مراسم ازدواج اشاره كرد. از ديگرمؤلّفه هاي فرهنگي هر دو اثر البسه و پوشاك است. با اين تفاوت كه در داستان به روايت عطار به دليل نوع ادبي بودن آن، اشاره به لباس صوفيان دارد ولي در داستان به روايت كُردي، بيت بيژ در توصيف دختر از نوع پوشش لباس كردي بهره برده است.