يادگيري و آموزش ساخت سببي زبان فارسي بر اساس نظريۀ پردازش‌پذيري

دستور زبان و نگرش پژوهشگران نسبت به آن مبناي تحولات صورت‌گرفته در حوزۀ آموزش زبان دوم بوده ‌است. برهمين‌اساس، سير تكوين آموزش زبان دوم به سه دورۀ مختلف تقسيم مي‌شود. دورۀ نخست دوره‌اي است كه آموزش زبان معادل آموزش دستور زبان بود؛ دورۀ دوم دوره‌اي است كه دستور از آموزش زبان حذف شد و سوم دوره‌اي است كه آموزش دستور جايگاهي منطقي يافت و در كنار آموزش ارتباطي قرار گرفت. بنابراين، مي‌توان گفت يكي از چالش‌هاي حوزۀ آموزش زبان دوم دستور زبان است و آموزش دستور زبان فارسي به غيرفارسي‌زبانان نيز از اين قاعده مستثني نيست. همچنين، يكي ديگر از مسائل مهم در حوزۀ يادگيري و آموزش زبان دوم مسئلۀ تكوين زبان دوم است؛ يعني زبان‌دوم‌آموزان در طول يادگيري زبان دوم از چه مراحلي عبور مي‌كنند و چرا؟ پژوهشگران بسياري به بررسي اين مسئله پرداخته‌اند كه يكي از آنها «مانفرد پينمان» است كه در سال 1998 نظريه‌اي را تحت عنوان «نظريۀ پردازش‌پذيري» معرفي نمود. اين نظريه سير فراگيري دستور زبان دوم توسط زبان‌دوم‌آموزان را مورد بررسي قرار مي‌دهد و مبناي آن اين است كه فراگيري زبان دوم از يك سلسله‌مراتب تكويني به‌نام «سلسله‌مراتب پردازش‌پذيري» تبعيت مي‌كند. براساس نظريۀ پردازش‌پذيري زبان‌دوم‌آموزان به‌ترتيب واژه‌هاي محتوايي؛ واژه‌هاي نقشي؛ گروه‌ها؛ جمله‌ها و بندهاي پيرو را فرا مي‌گيرند. با توجه به آنچه گفته شد و با توجه به جايگاه دستور و چالش‌برانگيزبودن يادگيري و آموزش برخي از ساخت‌هاي دستوري زبان فارسي، نگارندگان بر آن شدند تا ابتدا براساس نظريۀ پردازش‌پذيري فراگيري ساخت سببي زبان فارسي توسط غيرفارسي‌زبانان را بررسي كرده و سپس، باتوجه‌به نتايج به‌دست‌آمده الگويي براي آموزش اين ساخت به فارسي‌آموزان غيرايراني ارائه دهند. براي انجام اين كار بايد مشخص مي‌شد هر يك از ساخت‌هاي سببي زبان فارسي مربوط به كدام مرحله از سلسله‌مراتب پردازش‌پذيري هستند. پس از بررسي‌ها مشخص شد كه ساخت‌هاي سببي ساده در مرحلۀ پردازش جمله و ساخت‌هاي سببي مركب در مرحلۀ پردازش بندهاي پيرو فرا گرفته مي‌شوند. برهمين‌اساس، با استفاده از يكي از تكنيك‌هاي معرفي‌شده توسط نظريۀ مذكور يعني تكنيك مصاحبه به گردآوري داده‌ها پرداخته مي شود. شركت‌كنندگان اين پژوهش 120 فارسي‌آموز غيرايراني در 5 سطح مقدماتي؛ پيش‌مياني؛ مياني؛ فوق‌مياني و پيشرفته بودند. داده‌ها براساس آنچه نظريۀ پردازش‌پذيري براي تجزيه‌و‎تحليل داده‌ها پيشنهاد مي‌كند، بررسي مي گردد. پس از تجزيه‌وتحليل داده‌ها دريافتيم همانطور كه نظريۀ پردازش‌پذيري پيش‌بيني كرده‌است، فارسي‌آموزان ابتدا سببي‌هاي ساده و بعد، سببي‌هاي مركب را فرا مي‌گيرند. همچنين، مشخص شد كه فارسي‌آموزان در فراگيري سببي‌هاي ساده به‌ترتيب، سببي‌هاي كمكي؛ ريشه‌اي نابرابر؛ ريشه‌اي برابر؛ نابرابر مركب و تكواژي و در فراگيري سببي‌هاي مركب به‌ترتيب، سببي‌هاي فاعلي- التزامي غيرمقيد؛ فاقد معناي ضمني؛ داراي معناي ضمني منفي؛ فاعلي- التزامي اجازه‌اي و مفعولي- التزامي اجباري را فرا مي‌گيرند. درنهايت، براساس يافته‌ها الگويي براي آموزش ساخت سببي زبان فارسي به غيرفارسي‌زبانان ارائه شد.