جستاري معناشناسانه بر واژه‌هاي «فقير و غني» در نهج البلاغه با الهام از روش معناشناختي توشيهكو ايزتسو

معناشناسي يكي از رويكردهاي نوين در حوزه زبانشناسي است كه با تبيين واژگان سر و كار دارد؛ اين علم به عنوان يكي از علم‌ هاي هدفمند، در زمينه مطالعات قرآني و متون قدسي كاربرد چشمگيري دارد. به عبارتي دقيق‌تر، به كمك علم معناشناسي، معناي دقيق يك واژه و مراد و مقصود گوينده روشن مي‌گردد كه از اين ميان روش معناشناختي ايزتسو (نويسنده ژاپني)، براي تبيين و تحليل واژگان در سطوح مختلف معنايي، روابط معنايي و مفهوم متقابل، كارايي بهتري دارد. براين اساس، بازكاوي و تعيين جايگاه هريك از عناصر و مفردات در متون قدسي، در گرو بررسي آن واژه با واژه‌هاي همنشين و متقابل آن در يك سيستم نظام‌مند و ساير واژه‌هاي هم رديف است. دو واژه «فقير» و «غني» از جمله واژگان مفهومي و كليدي نهج البلاغه به شمار مي‌آيند كه به صور گوناگون در اين كتاب قدسي تبلور يافته‌اند. پژوهش حاضر كه با روش توصيفي-تحليلي و از منظر لغوي و سپس با تكيه بر علم معناشناسي ايزتسو در يك محور همنشيني و تقابلي واژگان، مفهوم واژه «فقير» و «غني» را مورد تحليل و كنكاش قرار داده، دستاوردش مبيّن اين است كه دو واژه مذكور، با كاركرد اسمي و فعلي در متن نهج البلاغه، در مفاهيم مثبت و منفي نمود يافته‌اند و از همه مشهودتر، تقابل اين دو واژه در يك محور همنشيني، پيام مهمي را القا مي‌كنند. براين اساس، اين دو واژه علاوه بر معناي عامي كه بيشتر لغت شناسان و مفسران از آن ارائه نموده‌اند، در كلام پربار امام (ع)، توسعه معنايي يافته‌اند؛ به عبارتي، علاوه بر معناي نيازمندي و بي نيازي مادي، جنبه معنوي نيز به خود گرفته‌اند. ديگر اينكه اين دو واژه، معياري براي سنجش كرامت انساني شخص نمود يافته‌اند.