كاربست «دلالت زباني» در فهم و تفسير قرآن كريم؛ مطالعه‌ي موردي: «مسئله‌ي اجمال قرآن»

«اجمال»، مسئله‌اي پرسش‌برانگيز در فهم و تفسير قرآن كريم است و عدم شناخت صحيح آن موجب ورود ايرادهايي، مانند: ابهام ذاتي يا وقوع نقص در كلام خدا مي‌شود؛ از اين‌رو، مطالعه و كاربست ابزارهاي علمي مناسب به‌منظور بررسي اين مسئله از اهميتي ويژه برخوردار است. در مقاله‌ي حاضر با بهره‌گيري از «دلالت زباني»، به‌مثابه‌ي رويكردي معناشناختي در فهم و تفسير قرآن، به‌معرفي و تحليل مسئله‌ي اجمال قرآن و نحوه‌ي تبيين آيات پرداخته شده و يافته‌هاي تحقيق، با مباحث متداول در علوم قرآن مقايسه شده است. اين پژوهش نشان مي‌دهد كه: اجمال در قرآن مجيد صرفاً به‌معناي موجز و فشرده‌بودن كلام‌الله موردقبول است؛ نه غيرواضح يا ناقص‌بودن آن در دلالت؛ چنان‌كه مخاطبان خاص هر دسته از آيات توانسته‌اند معناي موجز آن را در «كاربرد» يا فضاي خطاب آيات كشف كنند؛ گرچه معناي چنين كلام فشرده‌اي ممكن است براي مستمعان پسين يا غيرمخاطبان، مبهم، ترديدآميز يا مشتبه جلوه نمايد. شايسته‌ي تأكيد است كه اجمال و فشردگي كلام در ساختار زبان، بيشتر به‌سبب اتكاء آن بر بافت غيرزباني (يعني: موقعيت كلام و دانش زمينه‌اي مخاطبان) ايجاد مي‌شود و در مورد كلام‌ خدا، تنها «عالمان قرآن» (ع) هستند كه با دانش الهي خود مي‌توانند تمام آيات موجز و فشرده‌ي قرآن را براي مستمعان و متعلمان، تفسير و تبيين نمايند.