واكاوي علل ناكامي سازمان اطلاعاتي پهلوي اول در تقابل با انگلستان و روسيه (با تأكيد بر اسناد وزارت دفاع)

اگرچه پهلوي اول با تلاش براي ايجاد ارتش نوين و نهادهاي بوروكراتيك سراسري شناخته مي شود، همانطور كه شواهد تاريخي نشان مي دهد، ساختار و برنامه هاي حفاظتي - امنيتي رضاشاه براي مقابله با فعاليت هاي اطلاعاتي قواي بيگانه و به طور خاص انگلستان و روسيه نتايج مطلوبي نداشته است. بر همين اساس، چرايي ناكامي سازمان اطلاعاتي پهلوي اول در مقابله با كشورهاي انگلستان و روسيه سئوال اصلي پژوهش حاضر را تشكيل داده است. بررسي هاي اين مقاله نشان مي دهد در حالي كه تسلط بر زيرساخت هاي ارتباطي، استفاده گسترده و سازمان يافته از منابع آشكار و در نهايت جاسوسي انساني به عنوان راهبرد كلي انگلستان مطرح بوده است، استفاده از نهادها و افراد ديپلماتيك راهبرد اصلي روسيه را تشكيل داده بود. يافته هاي اين پژوهش سندمحور كه با روش توصيفي-تحليلي انجام شده است، نشان مي دهد حاكميت اجبارهاي عرفي-فرهنگي دوره قاجار در قلب نهادهاي مدرن، اولويت منافع رضاشاه بر اهداف ملي و فقدان قواعد و قوانين سراسري در ساختارهاي جديد، امكان مقابله مناسب با فعاليت اطلاعاتي كشورهاي خارجي را از بين برده بود.