اثر كود گاوي و كاه غني شده بر اسانس، عملكرد و اجزاي عملكرد مرزه خزنده (Satureja spicigera) در شرايط كشت ديم

سابقه و هدف: سلامت محصولات كشاورزي و غذايي از نظر وجود باقيمانده سموم و مواد شيميايي و تأثير آن‌ها بر سلامت انسان بسيار مهم است. استفاده بي‌رويه از كودهاي شيميايي يكي از مشكلات اصلي كشاورزي امروزي است. كشت ارگانيك گياهان خوراكي و كشاورزي اثرات مثبتي بر سلامت انسان دارد. مقدار مواد آلي خاك يكي از شاخص‌هاي مهم كيفيت خاك محسوب مي‌شود و به‌شدت بر خصوصيات فيزيكي، شيميايي و بيولوژيكي خاك تأثير مي‌گذارد. استفاده از كودهاي آلي در اكوسيستم‌هاي كشاورزي يكي از راه‌هاي كاهش مصرف كودهاي شيميايي و رسيدن به كشاورزي پايدار است. كودهاي آلي در تأمين سلامت انسان و حفاظت از محيط‌زيست مؤثر هستند و به‌عنوان يك جايگزين طبيعي براي كودهاي شيميايي، نقش مثبتي در مديريت پايداري خاك دارند. امروزه مهمترين اصل براي دستيابي به حاصلخيزي خاك و تغذيه مناسب گياه در كشاورزي ارگانيك، استفاده از نهاده‌هاي آلي و بيولوژيكي به‌جاي كودهاي شيميايي است. هدف اين تحقيق امكان كشت گياه دارويي مرزه خزنده در شرايط ديم و بررسي عملكرد گياه و عملكرد اسانس با استفاده از كودهاي آلي بود.مواد و روش‌ها: به منظور بررسي امكان كشت ديم و اثر كودهاي آلي بر صفات عملكردي گياه دارويي مرزه خزنده (K.Koch) Boiss.) (Satureja spicigera، يك آزمايش اسپليت پلات در زمان‌بر پايه طرح كاملاً تصادفي با سه تكرار در مركز تحقيقات و آموزش كشاورزي و منابع طبيعي كرمانشاه طي 2 سال زراعي (1396-1397) انجام شد. تيمارهاي كودي (فاكتور اصلي) شامل كود گاوي پوسيده، كاه و كلش غني‌شده و خاك مزرعه (شاهد) در رديف‌هايي به فاصله 50×50 سانتي‌متر اعمال شد. در دو سال زراعي صفات مختلفي شامل ارتفاع بوته، سطح تاج پوشش، وزن تر بوته و وزن خشك گياه، عملكرد تر، عملكرد خشك، بازده و عملكرد اسانس اندازه‌گيري و محاسبه شد. داده‌ها با استفاده از نرم‌افزارهاي SPSS (ver.26) و Minitab (ver. 16) مورد ارزيابي آماري قرار گرفت.يافته‌ها: بيشترين وزن تر بوته (67.71 گرم)، بيشترين وزن خشك بوته (33.72 گرم)، بيشترين عملكرد تر (2708.49 كيلوگرم در هكتار)، بيشترين عملكرد خشك (1348.88 كيلوگرم در هكتار) و بيشترين عملكرد اسانس (47.03 كيلوگرم در هكتار) در تيمار كود گاوي پوسيده و در سال دوم طرح به دست آمد. بيشترين درصد اسانس (3.70 درصد) در تيمار كود گاوي پوسيده و در سال اول طرح به دست آمد.نتيجه‌گيري: مرزه خزنده را مي‌توان در كشت ديم (بارش بيش از 450 ميلي‌متر) در مناطق معتدل و سرد كوهستاني كشت كرد. در كشت ديم مرزه خزنده، استفاده از 30 تن در هكتار كود گاوي پوسيده و يا 10 تن در هكتار كاه گندم غني‌شده با 120 كيلوگرم سولفات آمونيوم باعث افزايش عملكرد و اجزاي عملكرد در واحد سطح مي‌شود.