مطالعۀ‌‏ تطبيقي سازهاي زه‌‏صدا در نگاره‌‏هاي صفوي و عثماني

ميان دولت‎هاي صفوي و  ، به دليل همزماني‌شان در برهه‌اي خاص، اشتراكات فرهنگي و هنري فراواني ديده مي‎شود. يكي از اين اشتراكات در حوزۀ موسيقي و به‎ويژه سازهاست كه در هنر نگارگري  متعلق به آن دوران بازتاب يافته و از جهات گوناگون درخور بررسي و مطالعه است. ازاين‎رودر اين پژوهش سعي شده است كه، با روش توصيفي ـ تحليلي، تاريخي و تطبيقي، تفاوت‌‏ها و شباهت‌‏هاي موسيقي دورۀ صفوي و عثماني، در زمينه ساز‌‏ها‌‏ي زه‌‏صدا، كه در خردنگاره‌ها مشاهده شده، مطالعه و بررسي شود. خردنگاره‌‏ها ، به‌‏عنوان يگانه اسناد تصويري، تغييرات و تنوع سازها را بهتر از هر منبع و مستند ديگري نشان مي‌‏دهند. در خردنگاره‌هاي سازهاي زه‌‏صدا، متعلق به دو دولت صفوي و عثماني، شباهت‌‏ها و تفاوت‌‏هايي وجود دارد. از اين تصاوير دريافته مي‌شود كه استفاده از بعضي از سازهاي موسيقي در دو دولت  مشترك بوده و در اين زمينه از يكديگر تأثير گرفته‌‏اند. در خردنگاره‌‏هاي دوران صفوي و عثماني، سازهاي زه‌‏صداي مشتركي همچون چنگ، عود، تنبور و كمانچه ترسيم شده‌‏اند. همچنين استفاده از برخي ديگر از سازها منحصر به يكي از دو دولت بوده است؛ براي مثال، در خردنگاره‌‏هاي دولت عثماني سازهاي زه‌‏صدايي چون قپوز و شاهرود ديده مي‌‏شود كه در خردنگاره‌‏هاي دولت صفوي وجود ندارند. بر اساس ساختار اين سازها و همچنين تقدم و تأخر تاريخي اين تصاوير مي‌توان نتيجه گرفت كه عثماني‎ها‌ در زمينه ساخت و استفاده از سازهاي مذكور تاثيرپذيري بيشتري نسبت به ايراني‌ها داشته‌اند؛ اما تحقيقات بيشتري براي حصول قطعيت اين دستاورد مورد نياز است.