مكان‌يابي عمليات اصلاح و احياء با رويكرد MCDM و روش AHP و ANP (مطالعه موردي: حوزه‌آبخيز سقزچي‌چاي شهرستان نمين)

هدف: عوامل اكولوژيكي مناسب، توليدات گياهي و دامي بالا، وجود سد مخزني خاكي در بخش خروجي حوزه ‌آبخيز سقزچي‌چاي، به شدت مورد استفاده و عرصه‌هاي طبيعي تخريب يافته هستند. از جانب ديگر يكي از چالش‌هاي آبخيزداري در مرحله تهيه طرح و اجراي عمليات اصلاحي و احيايي، انتخاب محل مناسب و صحيح هر يك از عمليات مديريتي، بيولوژيكي، بيومكانيكي و مكانيكي است، تا حداكثر بهره‌وري و اثربخشي لازمه را داشته باشند؛ بنابراين، هدف از اين تحقيق مكان‌يابي عمليات مختلف آبخيزداري با استفاده از رويكرد چندمعياره و با استفاده و مقايسه روش‌هاي پشتيبان تصميم‌گيري AHP و ANP در محيط سيستم اطلاعات جغرافيايي در سطح حوزه آبخيز سقزچي بوده است. روش و داده: تحقيق حاضر براي مكان‌يابي عمليات بيولوژيكي با رويكرد چندمعياره از روش پشتيبان تصميم‌گيري AHP و ANP استفاده شد. معيارها و زير معيارهاي تحقيق شامل: خاك (عمق و بافت)، اقليم (نوع اقليم و ميزان بارش)، كاربري اراضي و پوشش سطحي (NDVI)، عوامل هيدرولوژيكي و حفاظت خاك (ميزان رسوب‌دهي و شماره منحني)، پستي‌ و بلندي (ارتفاع، شيب و جهت) و اقتصادي و اجتماعي (فاصله از روستا، فاصله از جاده و فاصله از چشمه) بوده است. قضاوت‌هاي كارشناسي جهت وزن‌دهي، از طريق پرسش‌نامه و به روش ميداني با جامعه آماري ۲۹ نفر از متخصصان و اساتيد دانشگاه جمع‌آوري شد. يافته‌ها: نتايج اين پژوهش نشان داد كه اولويت‌بندي مكاني عمليات نهال‌كاري و پيتينگ به روش ANP در سطح ۹۵ درصد و به ترتيب با شدت  ۰/۹۳۷، ۰/۹۵۷ همبستگي معني‌داري با روش AHP دارد. نتيجه‌گيري: بر مبناي يافته‌هاي تحقيق مي‌توان عنوان كرد كه با توجه به بازديد ميداني و بررسي موفقيت عمليات اجرايي درون حوزه آبخيز، روش ANP به دليل شبكه‌اي بودن و افزايش دامنه تغييرات، با صحت و قدرت تفكيك بيش‌تري به اولويت‌بندي پرداخته است. نوآوري، كاربرد نتايج: در اين تحقيق تلاش بر اين بوده كه يك چهارچوب عملياتي نوين استخراج و معرفي پروژه‌هاي مختلف آبخيزداري بر اساس روش‌هاي مبتني بر اطلاعات و نقشه‌سازي و استفاده از چهارچوب AHP و ANP با حذف نظرات كارشناسي (به خصوص زماني كه كارشناس از تجربه كافي برخوردار نباشد) به منظور انتخاب بهترين پروژه در بهترين مكان بوده است.