بيداري معنوي و شب تاريك روح از ديدگاه يوحنا صليبي

در عرفان مسيحي براي توصيف سير روح به‌ سوي خدا از استعاره «شب تاريك» استفاده شده است. يكي از كساني كه از اين استعاره براي سير روح به‌ سوي خدا بهره مي‌گيرد، يوحنا صليبي است. وي مراحل گوناگون سفر روح به ‌سوي خدا را بيان مي‌كند و به‌مثابه مقامات عرفاني در نظام‌هاي عرفاني ديگران به‌ كار برده است. يافته‌هاي اين مقاله نشان مي‌دهد «شب تاريك» نزد يوحنا صليبي، استعاره از راهي براي روح به ‌سوي خدا و وسيله‌اي براي توضيح سفر روح در حال تحول و دگرگوني در مسير تعالي معنوي است كه مسير اتحاد با خداوند را تجربه مي‌كند. يوحنا بر دو جنبه از سفر روح متمركز است: جستجوي انسان براي خدا و جستجوي الهي براي انسانيت. او در هر جنبه‌اي از سفر، دوگانگي فعاليت و انفعال را ارائه مي‌دهد. اين دگرگوني از ساختاري چهارگانه پيروي مي‌كند: اول: شب فعال حواس، صعود به كوه كرمل؛ دوم: شب فعال روح، صعود به كوه كرمل؛ سوم: شب منفعل حواس؛ چهارم: شب منفعل روح و شب تاريك. يوحنا در كتاب اول صعود وضعيت «سلبي» محروميت را توصيف مي‌كند. شب تاريك گامي براي ازبين‌بردن دل‌بستگي‌ها و راهي براي اتحاد الهي است؛ به اين معنا كه تمام ‌مسير تاريكي با چيزهاي مبهم پوشيده شده است. ارتباط با روح در اين شب بدون كمك حواس است و شب با خشكي‌ها و خلأهايش وسيله‌اي براي معرفت خدا و نفس در نظر گرفته‌ شده است.