برساخت تنوع قومي و مذهبي در اسناد بالادستي جمهوري اسلامي ايران

در اين پژوهش بر آنيم برساخت تنوع قومي و مذهبي در سياست فرهنگي جمهوري اسلامي را به ميانجي اسناد بالادستي بررسي كنيم. مفروضه اصلي پژوهش حاضر اين است كه سياست فرهنگي به‌گونه‌اي گفتماني سوژه‌هاي قومي و مذهبي را برساخت مي‌كند. ميدان گفتمان، اسناد بالادستي هستند كه هر كدام نوعي از گفتمان سياسي و فرهنگي مختص به خود را دارند. بر اين اساس، سؤال اصلي پژوهش حاضر اين است كه گفتمان سياست فرهنگي در دوره جمهوري اسلامي چگونه خود و ديگري‌هاي قومي و مذهبي را بازنمايي مي‌كند؟ در اين خصوص به واكاوي گفتمان قانون اساسي، اصول كلي سياست فرهنگي كشور، سند تحول بنيادين آموزش و پرورش، نقشه مهندسي فرهنگي كشور و منشور حقوق شهروندي پرداختيم. نظريه گفتمان لاكلائو و موفه در اين پژوهش در بخش نظري و روشي راهنماي تحليل بوده است. بر مبناي نتايج پژوهش، در اسناد بالادستي، عناصري از فرهنگ و هويت قومي و مذهبي حول دال مركزي (هويت ايراني-اسلامي)، مفصل‌بندي شده است كه بيشتر بر عناصر مشترك فرهنگ‌ها تأكيد دارد و با سرريز معاني اضافي اقوام و مذاهب به حوزه گفتمان‌گونگي، عناصر متفاوت فرهنگي به حاشيه رانده است. در اين اسناد، ضمن پذيرش واقعيت تنوع قومي و مذهبي با برجسته‌سازي وحدت و همگرايي ملي، تفاوت‌هاي قومي و مذهبي تقليل و تعليق شده است. با لحاظ واقعيت تنوع در جامعه ايران، فقط از طريق نظم چندفرهنگي مي‌توان از مخاطرات نظم سياسي تك‌فرهنگي جلوگيري كرد؛ نظمي كه به پذيرش عقلانيت‌هاي متكثر و پروژه‌هاي هژمونيك رقيب و متكثر امكان بقا دهد و اين متضمن گذار از رويكردهاي پساسياسي و آنتاگونيستي در گفتمان سياست فرهنگي دولتي به رويكرد آگونيستي است.