بررسي و نقد شيوۀ نگارش و محتواي اخلاقي تاريخ جهانگشاي جويني

تاريخ جهانگشاي جويني، علاوه بر اينكه يكي از مهم‎ترين آثار تاريخي دورۀ مغول به‌شمار مي‎آيد، از جنبۀ ادبي نيز يكي از شاهكارهاي ادبيات پارسي است. در اين پژوهش، جلوه‎ها و جنبه‎هاي گوناگوني اخلاقي كتاب تاريخ جهانگشا تحليل و بررسي شده است. مدعاي اصلي پژوهش حاضر اين است كه تاريخ جهانگشا علاوه بر ارزش‌هاي تاريخي، از جهت اشاعۀ مسائل اخلاقي و تعليمي نيز يك اثر برجسته در عصر مغول، دوره‎اي دشوار براي فرهنگ ايراني، به‌شمار مي‎آيد. به‌منظور بررسي اين مدعا، مسائل اخلاقي تاريخ جهانگشا در دو نوع ايجابي و سلبي دسته‎بندي ‎و در ادامه، انواع شيوه‎هاي بيان عطاملك جويني در مسائل اخلاقي واكاوي شده است. نتايج اين پژوهش نشان مي‎دهد كه جويني در مقام يك منتقد اخلاقي و مروج اخلاق در عصر مغول، با شيوه‎اي خلاقانه بيشتر متمايل به ترغيب افراد به امور نيك اخلاقي و اجتماعي بوده و به دلايلي همچون تلاش براي حفظ فرهنگ ايراني، بيم از گزند مغولان در صورت نفي اعمال ايشان و ايدئولوژي ويژۀ او در باب اهميت خوش‌بيني و اميد، نهي از امور منفي، جايگاهي پايين‎تر در انديشۀ او داشته است. همچنين به‎نظر مي‎رسد تعدد روش‎هاي نويسنده در بيان مسائل اخلاقي حاكي از اهميت تعليم و اخلاق در نظام انديشگاني او باشد.