پيدايش يك حاشيۀ شهر بر پيكر كلان‌‌شهر مشهد: تحليلي جامعه‌شناختي- اقتصادي از فرايند شكل‌گيري محلۀ قلعه‌خيابان در شهر مشهد

حاشيۀ شهر مشهد مجموعه‌اي از مراكز جمعيتي است كه طي سال‌ها پيرامون كلان‌شهر مشهد گسترش يافته است و معضلات گوناگوني را براي كلان‌شهر مشهد پديد آورده است؛ بر اين اساس پژوهش حاضر با هدف بررسي جامعه شناسي اقتصادي فرايند شكل گيري و تدوام محلۀ قلعه‌خيابان در شهر مشهد به‌عنوان يكي از مهم‌ترين محلات حاشيه نشين، با استفاده از رويكرد تفسيري و روش تحقيق كيفي و بر پايۀ مطالعه اسناد و مصاحبۀ عميق نيمه‌ساختاريافته با 21 نفر از نخبگان، ساكنان و مطلعان از محلۀ قلعه‌خيابان انجام شده است. مصاحبه ها به روش نمونه گيري گلوله برفي و تا رسيدن به اشباع نظري انجام شده است. نتايج تحقيق استخراج 82 مقوله فرعي، 28 زير مقوله و 10مقوله اصلي را نشان داد. نتايج نشان داد سياست‌هاي دولت، سياست‌هاي مديريت شهري، سياست‌هاي آستان قدس و وجود روستاي قلعه خيابان بسترهاي لازم جهت شكل گيري اوليه محله قلعه خيابان را آماده نموده است. در مراحل مختلف تاريخي و به‌‌دليل تحولات و سياست‌هاي اصلاحات ارضي، جنگ در افغانستان، سياست‌هاي قلع مديريت شهري و ادغام نشدن طردشدگان در اجتماع و اقتصاد شهر مشهد، باعث ايجاد و تقويت موج‌هاي مهاجرتي گروه‌هاي اجتماعي و اقتصادي مختلف مانند افغان ها، چلوها، بلوچ ها، بيكاران و مطرودين شهري به محله قلعه خيابان شده و در كنار گسترش خشكسالي در ساير نواحي كشور، وجود گمنامي، وجود پيوندهاي خويشاوندي با ساكنين يا مهاجرين پيشين و گسترش مشاغل غيررسمي و ايجاد يك زيست بوم اقتصادي ادغام نشده در اقتصاد شهري، موجب تداوم و تثبيت حاشيه‌نشيني و در نهايت شكل گيري يكي از مهمترين محلات حاشيه شهر مشهد شده است.