بازتاب انديشه هاي كلامي شيعه در آثار سنايي غزنوي

سنايي از جمله شعراي بزرگ زبان فارسي است كه از معتقدات كلامي و ديني بيشتري در آثار خود بهره برده است. با وجود تسلط مذاهب اهل سنت همچون اشاعره و حنفيه، در زمان و محيط زندگي سنايي، باورهاي كلامي شيعه در آثار اين حكيم بازتاب گسترده اي دارد؛ به گونه اي كه بسياري از اصول اعتقادي اين گروه را با اشراف كامل، در كنار برخي از اصول اعتقادي ديگر فرق ذكر كرده و از آن ها به عنوان حقايق كلامي و ديني دفاع نموده است. اين مقاله در پي آن است كه نشان دهد سنايي در ضمن اشعار عرفاني و ديني خود، به بحث هاي كلامي، به ويژه كلام شيعه به طور گسترده، پرداخته است و در بسياري از موارد آن را بر معتقدات ديگر فرقه ها ترجيح مي دهد. براي همين منظور، ابتدا بحث توحيد، كه در آن با رد «رويت» و گرايش به تاويل و باطن قرآن، از اصول اعتقادي اشاعره دور و به باورهاي شيعه نزديك مي گردد، مطرح شده است. پس از آن، موضوع «امامت»، كه در آن با ذكر دلايل عقلي و نقلي ولايت و جانشيني علي (ع) را از پيامبر اكرم (ص) مي پذيرد و نسبت به دوستان و خاندان وي تولي و نسبت به دشمنان او تبري مي جويد، مورد توجه قرار مي گيرد. سپس در زمينه ايمان كه وي با تاكيد بر عنصر «اقرار به عمل»، آن را همچون عنصر «تصديق به قلب»، از اركان اصلي تشكيل دهنده ايمان مي شمارد، سخن به ميان مي آيد. البته در ساير زمنيه هاي كلامي نيز نظير عدل، لطف، معرفت اله باله، نظام احسن و ... كه حاكي از نگرش شيعي وي مي باشد، با تكيه بر شواهد كافي از اشعار او و با مراجعه به منابع معتبر كلامي بحث نموده ايم تا مشخص گردد كه سنايي با تحقيق و بدون هيچ گونه تعصبي، همان گونه كه حقايق كلامي فرقه هاي ديگر را مي پذيرد، به حقايق مهم كلامي در نزد شيعه اقرار مي كند. در حقيقت، آنچه از مباحث كلامي وي بر مي آيد، آن است كه قصد دارد با طرح، گردآوري و ارايه معتقدات كلامي فرقه هاي گوناگون، به خصوص شيعه و اشاعره، در آثار خود، بين آن گروه ها تقريب به وجود آورد.