احزاب سياسي و هويت ملي ؛ تاملي در كاركردها و چشم انداز ها

احزاب سياسي اصلي‌ترين كانون تجميع خواسته‌ها و علايق گوناگون تلقي مي‌شوند كه به واسطه حضور آنها، زمينه‌هاي ساختاري و عيني لازم براي تاثيرگذاري متقابل نيروهاي سياسي و اجتماعي بر يكديگر و بر ساختارهاي سياسي فراهم مي‏شود. در طول دهه‌هاي گذشته، مطالعه احزاب سياسي از سوي پژوهشگران سياسي با دغدغه‌هاي مهمي نظير بررسي رفتارهاي انتخاباتي، نظريه‌هاي رقابت، ساختار ايتلاف‌هاي حزبي، تحليل سياستگذاري، شكل‌گيري روندهاي تمركزگرايي سازمان حزبي، نقش احزاب در روند مردم‏سالاري همراه بوده است؛ اما تاكنون مسيله بررسي احزاب از چشم‌انداز هويتي و بازخواني فعاليت‌هاي آنها از اين موضع، در دستور كار پژوهشگران اين حوزه نبوده است. در شرايط فقدان نهادينه شدن احزاب، به‏رغم شكل‌گيري گروه‌بندي‌ها و جناح‌گرايي‌هاي سياسي در كشور، كمتر شاهد شكل‌گيري ساختارهاي نهادينه و باثباتي هستيم كه بتوانند ظرفيت‌هايي را براي رقابت نيروهاي سياسي و در نتيجه اتحاد و ايتلاف ملي فراهم آورند. بر اين اساس، شكل‌گيري احزاب سياسي در ايران، بيش از آنكه تابعي از شكاف‏ها و پيچيدگي‌هاي اجتماعي در جامعه باشد، بيشتر برآمده از شخصيت‌گرايي، چرخش‌هاي سياسي (تحولات سياسي) و جهت‌گيري جناح‌ها در مقابل يكديگر است. يافته اصلي پژوهش حاضر اين است كه به واسطه عدم شكل‏گيري كاركردهاي صحيح نظام حزبي، فقدان دركي فراگير از اهداف و منافع ملي، گسترش تفكر جناحي، محوريت‌يابي منفعت‌گرايي شخصي/ گروهي و ايجاد قطب‌بندي‌هاي متصلب فكري موجب شده است زمينه‌هاي تكوين نگاه هويت‌محور احزاب سياسي در سطح ملي در محاق قرار گيرد