بررسي تحليلي رابطه دو اسطوره همسان

تكيه بر فرّ ايزدي و اعتقاد به شاهِ آرماني در فرهنگ و ادبيات و اساطير ايراني، انديشه‌اي ديرين و پنداري باسابقه است. فرّ به‌عنوان يك اسطوره ريشه‌دار و عميق حداقل دو نقش اساسي بر عهده داشت؛ نخست اينكه نظام موروثي پادشاهي را توجيه مي‌كرد و ديگر آنكه با پيوند قدرت پادشاه به قدرت و اراده الهي به آن جنبه معنوي و ديني مي‌بخشيد. در اوستا و متن‌هاي پهلوي و به تبع آنها در شاهنامه ردّ پاي اين اسطوره به‌طرزي عميق و پررنگ نمايان است. محوريت انديشه فرّ در فلسفه سياسي، تفكر ديني و باورهاي مردمي ايران باستان از ژرفا و شمول هر چه تمام‌تر اين كهن‌‌اسطوره حكايت دارد، اما با توجّه به تاثير انكارناپذيري كه تحوّلات اجتماعي و ديني در ساختار و محتواي اسطوره‌ها دارند، در طول دوره اسلامي، هرچه از دوران باستان فاصله مي‌افتد، تحول اسطوره فرّ از يك انديشه اعتقادي و بنياد سياسي و اجتماعي به يك پندار موهوم و باور عاميانه، بيشتر قابل مشاهده است. در اين دوره، از يك‌سو اسطوره فرّ رنگ مي‌بازد و از سوي ديگر با اسطوره «هماي سعادت» درمي‌آميزد. اين تلفيق، به‌وفور، در آثار ادبي سده‌هاي مياني در قالب تعبيراتي چون «فرّ هما» و «همايون فرّ» رخ مي‌نمايد و در دوره‌هاي متاخّر به موازات كاسته شدن از جايگاه انديشه «فرّ كياني»، به‌تدريج «هماي سعادت» با ژرفايي به‌مراتب كمتر و صرفاً در لابه‌لاي آثار ادبي و لايه‌هايي از انديشه عاميانه جايگزين آن مي‌شود.