اسلوب معادله در غزل سعدي

سعدي شاعري استدلال‌گراست. ابيات او در غزل، به عبارت‌ها و گزاره‌هاي منطقي چنان نزديك مي‌شود كه در عين مخيل بودن، بسيار استوار به چشم مي‌آيد. يكي از راه‌هاي خلق تصاوير هنري و ايجاد زمينه‌هاي منطقي و قابل درك، در غزل، اسلوب معادله است كه سعدي با شناخت مناسبي كه از ظرفيت‌هاي اين شگرد ادبي داشته، شعر خود را به كمك آن هنري‌تر و استدلالي‌تر كرده است. اسلوب معادله از فروع بحث تشبيه است كه با درآميختن به تمثيل، شعر را به ساحت‌هاي تصويري روشن و قابل درك رهنمون مي‌سازد، از تجربه‌هاي همگاني مي‌گويد و هيات‌هاي ذهني شاعر را به هيات‌هاي بيروني در جهان ما پيوند مي‌زند. در غزل سعدي با شناخت از امكانات تشبيه تمثيل و زير مجموعه فنّي آن، اسلوب معادله، اين شگرد، گاه در قالب تك بيت‌ها و در مواردي در قالب دو بيت ساخته شده است. سعدي با درك درست از ايجاز، مصراع هاي محسوسي را كه در اسلوب معادله به كار گرفته از زمينه‌هاي حيات اجتماعي ايرانيان برگزيده تا نشانه‌هاي شعري‌اش روشن باشد و مدلول‌هاي تجربه شده‌اي را به صورت فشرده در قالب تك بيت‌ها، براي مخاطب فارسي زبان پيش چشم بگسترد. اين عمل باعث مي‌شود كه غزل علاوه بر مخيل‌شدن، منطقي و هندسي هم بشود و سعدي با آگاهي از زواياي روح و روان مخاطب خود، با استفاده از اسلوب معادله، غزل را در بستري از تصاوير آشنا، حكمت‌هاي عاميانه، تجربيات ملموس انساني، متل‌ها و مثل‌هاي عاميانه، داستان‌ها، اساطير ديني و غير ديني، با حال و هوايي از پيام‌هاي عارفانه و عاشقانه، در هم مي‌تند.