پرداختن به فلسفه دين

جان هيك معتقد است: براي پرداختن به فلسفه دين)كه كارش بررسي شناخت خدا و تبيين خداباوري است، بدان‏گونه‏كه براي ملحد هم مجاب كننده باشد( بايد دانست كه: شناخت ما، همچون بُعد جسماني ما، محدود بوده و به سطحي از حقيقت مربوط مي‏شود كه براي ما آشكار شده است؛ لذا براي شناخت بيشتر حقيقت، بايد شناخت ديگران را هم مورد توجه قرار داد و پذيرفت كه رويكردهاي مختلف به دين و خدا، هركدام يك يا چند جنبه محدود از آن حقيقت را بيان مي‏كنند و نه همه جهات آن را؛ بنابراين فيلسوف دين در اين مساله مي‏تواند با سلوك در معرفت‏شنا سي كانت و به شيوه فلسفه تحليلي - كه هيچ مطلبي را وحي منزل نمي‏داند - نقطه برتر مشترك بين آن رويكردها را برگزيند. اين نقطه، در رويكردهاي شناخت خدا و ايمان به او، همان تجربه ديني است. در هر دو تفسير ديني و طبيعت‏گرايانه از عالم، مي‏توان از تجربه ديني سخن گفت. اين تجربه كه در نتيجه حضور خدا در عالم و دين‏ورزي آدمي حاصل مي‏شود، مي‏تواند انسان را، در يك سير تكامل تدريجي، از خودمحوري به همدردي جهاني - و شناخت خدا- سوق دهد. اما ملحدان، براي‏آنكه از پذيرش تجربه ديني معذور باشند- شكل خاصي از تفسير طبيعت‏گرايانه از عالم را برگرفته‏اند كه فيزيكاليسم نام دارد. فيزيكاليسم بر مبناي اصل اساسي خود، تقليل‏گرايي، همه پديده‏هاي فراجسماني را به ويژگيهاي جسم‏فرو مي‏كاهد ولي، گرفتار دو تناقض منطقي و تجربي است: تناقض منطقي آن، اين است كه از همبستگي پديده‏هاي ذهني و مغزي به وحدت آنها حكم مي‏كند، حال‏آنكه منطقاً چنين حكمي درست نيست؛ و تناقض تجربي آن است كه نمي‏تواند از پديده‏هاي مسلم فراروانشناختي، يك تفسير مناسب ارايه دهد