چشم داشت حافظ به كدام «جنّات تجري من تحتها الانهار»؟

ديوان حافظ سرشار از مضامين و اشاره‌هاي قرآني است. حافظ درغزل «بلبلي برگ گلي خوش رنگ درمنقارداشت...» عبارت قرآني «جنّات تجري تحتها الانهار» را در مصرع دوم بيت آخر غزل خود به كار برده است. تركيب «جَنَّات تَجْري تَحْتَهَا الْاَنْهارُ» يك بار و «جَنَّات تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهارُ» بيست و هفت بار در سوره‌هاي متعدد آمده است. شارحان، تعبير قرآني حافظ را گاهي به همه موارد وگاهي به برخي از موارد ازجمله: سوره بقره، 25، آل‌عمران، 15 و136 و195 و 198، نساي، 13 و 57، مايده، 12و 85/119، توبه، 72 و89 ، بروج، 11 و... ارجاع داده‌اند. لكن با توجه به تعابير، مضامين و معاني مشترك ميان ابيات غزل مورد بحث و آيات 82ـ85 سوره مايده، حافظ در تعبير قرآني به آيه 85 اين سوره نظر داشته است. زيرا تعابير و مضامين غزل از قبيل بلبل و برگ خوش رنگ، ناله و فرياد و زاري ، جلوه معشوق، ناز و نياز، خرقه شيخ صنعان (سمعان)، حلقه زنّار، چشم حافظ و جنّات تجري تحتها الانهار، اشتراكات، هماهنگي‌ها و همآوايي‌هاي زيادي با تعابير و مضامين آيات مذكور دارد. اين مضامين و تعابير عبارتند از: «اقربهم مودّه، انّا نصاري، قسيسين و رهبان، اذا سمعوا، تري اعينهم تفيض من الدمع، ممّاعرفوا من الحقّ، و نطمع ان يدخلنا و نهايتا «جَنَّات تَجْري مِنْ تَحْتِهَا الْاَنْهارُ». مقاله پيش رو، ضمن اثبات ارجاع عبارت قرآني حافظ به آيه 85 سوره مايده، الگوپذيري هنرمندانه و شعري حافظ را در غزل مورد بحث از آيات مذكور (82-85) سوره مايده، تحليل مي‌كند.