ارتباط نفس با مجردات و ماديات در فلسفه افلوطين و ملاصدرا

ارتباط نفس با مجردات و ماديات در فلسفه افلوطين و ملاصدرا

مسيله ارتباط مجرد و مادي يكي از مسايل مهم در فلسفه است. نفس به دليل هويت دوگانه‌اي كه دارد، مي‌تواند نقشي واسطه‌اي را ميان عالم عقل و طبيعت را ايفا كند. نقش واسطه‌گري نفس، در فلسفه افلوطين و ملاصدرا به دو شكل متفاوت ترسيم شده است. از ديدگاه افلوطين، نفس داراي جنبه‌اي فرودين و جنبه‌اي عالي است. جنبه عالي نفس متصل به عقل است و هرگز تنزل نمي‌كند. اما نفس داراي جنبه فروتري نيز هست كه با ماده در ارتباط است. به نظر او، نفس حتي در مرتبه فروتر نيز كاملاً مجرد و انفعال‌ناپذير است. ارتباط نفس مجرد با ماده از طريق طبيعت انجام مي‌شود كه خود پرتوي از وجود نفس كل است. اما نزد ملاصدرا، نفس امري است كه با حدوث بدن حادث مي‌شود و سپس به تدريج مجرد مي‌شود. در اين ديدگاه، نفس در ابتدا تنها از نوعي تجرد مثالي يا ناقص برخوردار است، اما امكان ترقي به مقام تجرد عقلاني يا تام براي او وجود دارد. ملاصدرا از طريق ترسيم رابطه اتحادي ميان نفس و بدن و اصل حركت جوهري سعي در حل مشكل ارتباط مجرد و مادي كرده است.