مشاركت‏امنيتي و انتظام‏مشاركتي بررسي تجارب و زمينه‏هاي مشاركت مردمي در تامين نظم و امنيت (با تاكيد بر ايران

در سال‏هاي اخير اهتمام نيروي‏انتظامي جمهوري‏اسلامي به مقوله مشاركت مردمي در امنيت افزايش يافته است. بي‏گمان براي استمرار و توفيق طرح‏ها و ماموريت‏هاي اين نهاد، به همياري ومشاركت شهروندان نياز است. در حوزه نظم و امنيت، طرح‏هاي مشاركتي به دنبال آفريدن فرصت‏هاي بيشتر دخالت مردم در نظم و امنيت و افزايش اعتماد متقابل ميان پليس و مردم است. در كشورهاي مختلف دنيا (از جمله ژاپن، هلند و انگليس) طرح‏هاي متعددي با اين هدف به اجرا درآمده است كه در جهت مقصود خود توفيق داشته‏اند. اين كشورها در تبديل پليس از سازماني متمركز،‏‏ دولتي و سياست‏گرا به نيرويي مشاركت جو، اجتماع محور و فرهنگ‏گرا، دستاوردهاي قابل ذكري داشته‏اند. جامعه ايراني نيز اگرچه با مشكلات فرهنگي و سياسي در اين زمينه روبه‏رو بوده است،‏‏ اما در گذار از مرحله انتظام‏تخصصي به انتظام مشاركتي موفقيت‏هايي كسب كرده‏است؛ طرح‏هاي پليس (نگهبان) محله،‏‏ هميار‏پليس،‏‏ خدمات مراقبتي و حفاظتي از شواهد آن بوده است. برون‏سپاري برخي از خدمات مانند (پليس+10) صدور‏گواهي‏نامه،‏‏ گذرنامه، نظام وظيفه ازديگر مصاديق اهتمام نيروي‏انتظامي به تعامل بيشتر و نزديكتر با مردم است. در عين حال، برخي از مسايل ساختاري و سازماني پليس،‏‏ ضعف فرهنگ مشاركت‏انتظامي،‏‏ قلت طرح‏هاي اعتمادسازي متقابل ميان مردم و نيروي انتظامي، از جمله موانع گسترش مشاركت‏انتظامي در جامعه ايراني است. مقاله حاضر بر امكان و ضرورت مشاركت‏امنيتي و انتظام مشاركتي تمركز دارد. مقاله با تشريح فضاي‏مفهومي دو عبارت «مشاركت» و «امنيت» آغاز و تلاش مي‏شود از تركيب اين مقولات، مفهوم ثالثي تحت عنوان«مشاركت‏امنيتي» و«انتظام مشاركتي» يا غيره ابتكار شود. در اثناي بحث ضمن بررسي اهميت و تاريخچه موضوع مشاركت‏امنيتي و انتظامي در جهان و ايران، بر زمينه‏ها و راهكارهاي جلب مشاركت مردم در امنيت تاكيد مي‏شود.