انديشه مثالي و ادبيّات مثالي

انديشه مثالي و ادبيّات مثالي

نظريه عالم مُثُلي- اعتقاد به‌وجود جهاني مثالي كه پيش از خُلق دنياي مادي موجود بوده است- پيش از افلاطون در انديشه‌هاي زرتشت و اعتقاد او به جهان فروشي وجود داشته است. چنين تفسيري از وجود دوگانه جهان (جهان"مثالي و عالم "سايه")، در انديشه فلاسفه و عرفاي اسلامي نيز نفوذ كرده، از آن به"اعيان ثابته"، "عالم مثل معلقه" و... تعبيرشده‌است. در انديشه يونگ نيز وجود "كهن الگو"ها را درجهاني ماوراي ادراك محسوس ("ناخودآگاه جمعي")، تفسيرجديد و انسان شناسانه‌اي از همان صورت‌هاي مثالي و عالم مُثُلي دانسته‌اند. همه اين نظريه‌ها برپايه صدور معقول درمحسوس و نزول از وحدت به كثرت و نظام سلسله مراتبي استوار است. چنين ديدگاه‌هايي وقتي به تبلور ادبي مي‌انجامند، شكلي از ادبيّات تمثيلي يا رمزي را به وجود مي‌آورند كه درونمايه‌اي دوگانه ("ممثل به" ملموس و "ممثل" مجرد) به اثر مي‌بخشد. در آثار و افكار مولانا نيز اين جهان‌بيني فلسفي و نمودهاي ادبي آن به روشني قابل پيگيري است. مباني نظري اين تفكّر را درمثنوي و فيه مافيه و نمودهاي ادبي آن را درمثنوي مي‌توان مشاهده‌كرد. اين جستار، ضمن توصيف سير تحوّل اين افكار، پيوند نظريه فلسفي عالم مُثُلي را با ادبيّاتِ تمثيلي - كه در ارتباط بين سمبوليزم غربي و ايده‌آليسم افلاطوني متجلّي شده‌است- مورد بررسي قرارمي‌دهد و به بيان نمودهاي فكري و ادبي آن درجهان بيني مولانا و ادبيّات تمثيلي او در مثنوي و فيه مافيه مي‌پردازد.