بلاغت تصوير در ديوان اشعار محمّدتقي بهار (ملك‌الشعراي بهار)

بلاغت تصوير در ديوان اشعار محمّدتقي بهار (ملك‌الشعراي بهار)

يكي از جنبه‌هاي زيبايي اشعار محمّد تقي بهار تصوير است. ذهن خلّاق بهار در عرصه صورت‌گري، تخيّل و الهام را با هنر نمايي‌هاي كلامي چنان در هم آميخته كه حالات عاطفي و نفساني و برهان سازي‌هاي دشوار خود را عمدتاً در قالب عناصر تصوير ساز تشبيه و استعاره جلوه گر ساخته است. در حوزه تشبيه، بيشتر از فشرده يا بليغ اضافي و تصاوير حسّي به حسّي بهره گرفته است كه اين نوع تصاوير او از تنوّع برخوردارند. موضوع مشبّه اغلب خودِ شاعر، ممدوح يا معشوق و گاه مفاهيم تجريدي و انتزاعي است ولي موضوع مشبّهٌ‌به غالباً عناصر طبيعت و اشياي است. در عرصه استعاره‌هاي او، نوع كنايي (تشخيص) و مصرّحه مرشّحه بيشترين بسامد را به خود اختصاص داده‌اند. عناصر سازنده خيال او از لحاظ مستعارٌمنه بيشتر طبيعت و اشياي و به لحاظ مستعارٌله، ممدوح يا معشوق و خود شاعر است. در اين مقاله كوشش نگارنده بر آن است كه در تحليل صوري، نخست سرچشمه‌هاي بلاغت اين تصاوير هنرمندانه و گاه مبتكرانه را همراه با مصاديق متقن به نمايش بگذارد و آنگاه يك تحليل محتوايي از اين عناصر تصوير آفرين ارايه نمايد.