سير تحول شعر صوفي در ادب عربي از آغاز تا ابوالحسن ششتري

Evolution of Sufi Poetry in Arabic Literature from Birth to Abulhassan Shoshtari

شعر صوفي آميزشي است از غزل افلاطوني و شعر خمري با زباني كنايه‌آميز و رمزگونه كه در ظاهر، غزل است و وصف خمر و در باطن، سراسر عشق الهي، شعري كه داراي اصطلاحات و رموز خاص صوفيانه است، اصطلاحاتي كه حالات انسان و رابطه او با خدا را در مراحل مختلف سير و سلوك عارفانه نشان مي‌دهد. اين نوع شعر از قرن دوم هجري در ادب عربي آغاز شد و در قرن هفتم با ابن فارض و محي‌الدين بن عربي به اوج رسيد و با ششتري، صوفي بزرگ اندلسي دچار تحولي شگرف گشت، چرا كه؛ او انديشه‌هاي عارفانه خود را در قالب موشح و زجل كه داراي زباني عاميانه و مورد اقبال مردم اندلس بود بيان نمود و بدين وسيله شعر صوفيانه را نه فقط براي طبقه متصوفه، كه براي عامه مردم سرود. نوشتار حاضر ابتدا نگاهي به سير تحول شعر صوفي در ادوار مختلف افكنده و از بزرگان تصوف سخن گفته و سپس به بررسي اشعار عارف بزرگ قرن هفتم، ابوالحسن ششتري پرداخته و نو آوري‌ها و نقش او در انتقال مضامين عرفاني به قالبي جديد و زباني صريح و به دور از رمز پردازي و زبان لغز گونه متصوفه را مورد بحث و واكاوي قرار داده است.

Sufi poetry is a combination of Platonic lyric and intoxicating poetry in an ironical and mysterious language, that while it looks like a lyric and intoxicating in form , it is filled with divine love in content which is a poetry full of expressions and specific sufi mysteries, expressions that depict the human moods and his relation with God in various stages of mystical journey. This type of poetry began from second AH in Arabic literature and came to its acme in seventh AH with Ibn Farez and Mohyeddin Ibn Arabi, and by means of Shoshtari, the great sufi in Andelos, it went into a remarkable evolution because he expressed his mystical beliefs in the form of vernacular language intelligible for the public so that the poetry was composed not only for sufis but also for every people. This paper first takes a glimpse at the evolution of sufi poetry in different eras and quotes from great sufis and then deals with the poetries of great sufis of the seventh AH , Abulhassan Shoshtari, and the innovation and his role in conveyance of mystical connotations in a new form and candid language and away from secret language and mystical language.