بكارگيري مثلث‌هاي هنجار در محاسبات رياضي و پياده سازي هندسه در ساخت و اجراي معماري سنتي ايران

Applying the ‘hanjar’ triangles in the mathematical calculation, implementation and enforcement of traditional Iranian architecture

براي ساختن يك بنا از نخستين گام‌ها تا مراحل پاياني، هماره نيازمند دانش هندسه هستيم. امروزه استفاده از ابزارهاي بسيار دقيق كه خود بر پايه دانش رياضيات و هندسه ساخته شده است، در تمامي امور ساختماني رواج دارد. يكي از پرسش‌هاي متداول در معماري گذشته، چگونگي اجراي تناسبات و تقسيم بندي‌ها در معماري سنتي، بدون داشتن ابزار امروزي است. در گذشته، پياده سازي فرم و اندازه‌هاي ساختمان با استفاده از دانش هندسه انجام مي‌گرفت كه خود بنيان كنترل ساختمان از لحاظ زيبايي و ايستايي را بر عهده داشت. بكارگيري مثلث هنجار با استفاده از ابزار ساده و در دسترس معماران، ساختاري بود كه كاربردهاي گوناگوني داشت؛ مانند جذر گرفتن يا مجذور كردن اعداد و تقسيم بندي خطوط، كه از اركان هندسه عملي است. از آغاز پياده سازي نقشه‌ها، تا ترسيم گره چيني‌هاي هندسي، معمار همواره با تقسيم بندي خطوط سروكار دارد. دانش مثلث هنجار، بر پايه مفاهيم ساده‌ هندسي قابل درك براي معماران و هنرمندان بنياد گذاشته شده است و ساختار آن به گونه‌اي است كه با ابزار معماري و در ابعاد ساختماني با دقت تمام قابل اجرا است. با تسلط معماران بر اين روش، كليه تقسيم بندي‌ها در ابعاد كوچك در تزيينات وابسته به معماري و در ابعاد بزرگ در تقسيم بندي‌هاي زمين بنا و پياده سازي قوس‌هاي تاق‌ها و تويزه ها به سادگي و با دقت قابل انجام خواهد بود. روش‌هاي ديگري نيز براي تقسيم بندي وجود دارد كه يا دقت لازم را نداشته يا در ابعاد و اندازه‌هاي معماري و با وسايل ساده معماري پاسخ گو نيستند. به كار گيري مثلث هنجار در انجام اعمال هندسي بالا در اين مقاله براي نخستين بار معرفي مي‌شود. بدين گونه، افزون بر روشن شدن ضرورت شناخت هندسه براي معماران، گوشه‌اي از توانمندي معماران ايراني در دانش هندسه آشكار مي‌گردد.