نقش بلاكينگ در رخداد سرماهاي فرين ايران

Roles of Blocking in Extreme Cold Events over Iran

ژانويه‎ي سال‎هاي 1964 و 2008، سردترين روزها را در طول تاريخ ثبت داده‎هاي هواشناسي در كشور داشته‎اند. براي تبيين ويژگي‎هاي آماري و همديدي اين دو ماه، دماي حدّاقل همه‎ي ايستگاه‎هاي كشور از سايت سازمان هواشناسي كشور، براي ژانويه 1964 و 2008 استخراج شد. بررسي نوسان دما در دوره‎ي (1964-2005)، نشان داد كه بيشينه‎ي نا‎هنجاري منفي دما در طيِّ دوره‎ي 50 ساله، در روزهاي ژانويه‎ي اين دو سال رخ داده است. با بررسي نمره‎ي استاندارد، تعدادي از روزهاي بسيار سرد براي مطالعه‎ي علّت همديدي سرما انتخاب شدند. براي بررسي سامانه‎هاي همديدي موثّر در سرماهاي مذكور، نقشه‎هاي ميانگين فشار سطح دريا و سطح 500 هكتوپاسكال از سايت NCEP/NCAR دريافت و بررسي شدند. با وارسي نقشه‎ها، مشخّص شد كه سامانه غالب در اين دو ماه، پديده‎ي بلاكينگ بوده است. اين پديده، شرايط همديد مناسبي را براي فرارفت هواي سرد بر روي كشور فراهم كرده است. ازجمله پيامدهاي اين شرايط، تداوم سرماي شديد بر روي ايران و مناطق همجوار است. مقايسه‎ي دو سامانه‎ي بلاكينگي مشخّص كرد كه بلاكينگ ژانويه‎ي سال 1694 از نوع امگاو بلاكينگ سال 2008 از نوع دوقطبي بوده است. شاخص شدّت بلاكينگ نيز نشان از شدّت بيشتر الگوي امگاي روزهاي 25-21 ژانويه‎ي سال 1964، نسبت به الگوي دوقطبي روزهاي 20-16 ژانويه‎ي سال 2008 دارد. موقعيّت قرارگيري سامانه بلاكينگ نيز از مهم‎ترين عوامل در وقوع سرماي دو ژانويه بوده است. داده‎هاي دماي كمينه نيز، بيانگر شدّت بيشتر الگوي امگا در طول استقرار خود در ژانويه‎ي سال 1964است كه بيشترين افت دما را در سراسر كشور در پي داشته است.