نگاهي به زبان عارفان از چشم اندازهاي معرفت شناسي و زبان شناسي

A Linguistic Epistemological Study of Mystic’s Language

در حوزه فرهنگ و تمدّن اسلامي، به واسطه تعدّد و تنوع نظام‌ها و مكاتب شناختي، زبان‌هاي گوناگوني مجال ظهور يافته است. به نظر مي‌رسد زبان عرفاني تفاوتي فاحش و ماهوي با زبان ساير حوزه‌هاي معرفتي دارد. آگاهي نسبت به اين امر كم‌و‌بيش در آثار گذشتگان وجود داشته است، به‌صورتي‌كه آن را «زبان اهل راز» خوانده‌اند. اما امروزه توجه به رمز و رازهاي اين زبان براساس پيشرفت‌هاي معرفت بشري در شاخه‌هاي گوناگوني چون فلسفه زبان، زبان‌شناسي و... امري ضروري و اجتناب‌ناپذير است. محور عمده اين نوشتار وابستگي زبان به شرايط تجربي هر زندگي و نوع نگاه به هستي است كه رنگ‌و‌بوي ويژه خود را به زبان مي‌بخشد و زبان عالم و عابد و عارف را از هم جدا مي‌سازد. تجربه جهان با حواس باطني، گسستن از عقل و قوه نطق و اراده، برخورد عاطفي با هستي و زندگي در زمان حال، شاخصه‌هاي زيست عرفاني است كه لاجرم نشانه‌شناسي زبان عرفاني، رابطه لفظ و معنا در زبان عرفاني و معني‌شناسي زبان عرفاني را از لوني ديگر مي‌سازد.

The various schools of intellectualism in the sphere of Islamic culture and civilization have given way to different manners of expressions or so-called “languages”. Language of mysticism is essentially different form the other languages, and this fact has always been clear to the literary men, it is thus necessary to analyze the characteristics of this language in the light of modern achievements of epistemology and linguistics. The premise, on which this article is founded, is that, language is a reflection of the living experience of each society. That is why, for instance, that the language of the mystics can be distinguished from those of ascetics or scholars. The esoteric relation with the universe, going beyond human wisdom, and emotional approach to everyday life, are the basic features of the mystic’s way of living, and must be interpreted with a different system of signs.