عناصر تزييني در هنر كتاب آرايي قران و انجيل (سده سيزدهم / هفتم و هشتم)

Common Decortion Elemets in the Art of Book in Qur an s and Biles (7 th -8 th / 13 th - 14 th centuries

هنر كتابآرايي به مجموعه هنرهايي اطلاق ميشود كه در ساخت، تزيين و تهيّهي نسخ خطي بهكار ميروند. اين هنر در جهان سابقهاي ديرينه دارد. در هر برههي زماني از تاريخ، هنر كتابآرايي بهگونهاي تحت تاثير منع و تاييدات ديني و آييني قرار گرفته است. هنر كتابآرايي در دورهي ايلخاني شاهد تحولات و تغييرات بسياري بوده است و بهعنوان دورهي تاثيرگذاري در روند تزيينات كتب و نسخهبرداري آنها محسوب ميشود و نقطهي عطفي براي شروع و پيشرفت تذهيب به شيوهي ايراني ميباشد. از جمله ميراثي كه از گذشته در تذهيب اين دوره به وديعت نهاده شده، استفاده از قطع عمودي در كتب و سادگي و بيپيرايگي در تذهيب است كه روز به روز به انسجام و پختگي آن افزوده گرديده است. نمونههايي از قرآنهاي موجود از اين دوره، ويژگيهاي تذهيب دورهي ايلخاني را بهوضوح نشان ميدهد. نقش ستارهي چند گوش، فرمهاي هندسي، جدولكشيهاي مركب، ترنجها و شمسههاي كوچك حاشيه، همه و همه از جمله عناصر تذهيب در اين دورهاند. اين دورهي زماني مقارن با دورهي دوم گوتيك و عصر طلايي آن در اروپا ميباشد كه شامل سدههاي سيزدهم و چهاردهم/هفتم و هشتم ميباشد. سبك گوتيك از خاستگاه خود يعني فرانسه به سراسر اروپا گسترش يافته و به شيوههاي مختلف، در كشورهاي گوناگون رواج يافت. استفاده از حروف سرآغاز منقوش يا مصوّر در هم بافته شده، ظرافت تغزلي در پيكرهها، كاربرد رنگهاي درخشان و علاقه به ريزهكاري و تزيين، از جمله ويژگيهايي است كه در آراستن انجيلهاي اين دوره از آن استفاده شده است. از جمله انجيلهاي مصّور اين دو قرن ميتوان انجيل فقرا، انجيل شاه عباس، كتاب مزامير و مكاشفات يوحنا را نام برد.