بررسي مناسبات شاهرخ تيموري با مماليك (بر مبناي تلاش براي تعويض پوشش كعبه)

كعبه و مسايل مرتبط با آن از آغاز پيدايش تاكنون، همواره از اهميت و حرمت ويژه‌اي برخوردار بوده‌است. با ظهور اسلام و تعيين كعبه به‌عنوان قبله مسلمانان، اين اهميت و حرمت ابعاد رسمي‌تر و ماندگارتري به خود گرفت. جدا از نقش اعتقادي، كعبه و حجاز تبديل به عرصه‌اي براي حضور و رقابت سياسي، عقيدتي و حتي اقتصادي حاكمان مسلمان نيز گرديد. اين حضور و رقابت با برخي اقدامات نمادين همچون فرستادن كاروان‌هاي حج و تعويض پوشش خانه كعبه نمايان مي شد. تا پيش از انقراض خلافت عباسي نظارت عاليه بر اداره حرمين به طور معمول در اختيار دستگاه خلافت بود و ساير حاكمان در تعامل با خلفا امكان حضور در اين صحنه را مي‌يافتند؛ اما برافتادن خلافت عباسي بغداد و انتقال بازمانده آن به مصر، تشكيل حكومت مقتدر مماليك در مصر و حاكميت مغولان بر شرق اسلامي، فضاي سياسي- مذهبي تازه‌اي را در جهان اسلام به‌وجود آورد كه بر چگونگي اداره حجاز و امور كعبه نيز تاثير گذاشت. اگرچه ايلخانان ايران پس از رسميت دادن به اسلام در دهه پاياني عمر خود براي حضور و نفوذ در حجاز كوشيدند، اما با برافتادن حكومت آنان و تجزيه سياسي در ايران، ادامه آن در عمل به دوره تيموري موكول شد. در دوره تيموري اين شاهرخ بود كه با تكيه بر ميراث سياسي‌- نظامي پدر و بر اساس رويه دين‌مدارانه خود كوشيد از طريق مشاركت در تعويض پوشش كعبه بر اعتبار حكومت تيموري بيفزايد. براين اساس مساله اصلي اين مقاله، بررسي اهداف شاهرخ از اين كار و روند اقدامات وي در اين زمينه، واكنش مماليك به او و علل آن و نيز ارزيابي نتيجه اين اقدامات است كه با بررسي تطبيقي گزارش‌هاي منابع تيموري و مملوكان انجام شده‌است.