جدال اخلاق و سياست در انديشه خواجه نصيرالدين طوسي و نيكولو ماكياولي

The Conflict between Ethics and Politics in the Thoughts of Khajeh-Nasiredin Toosi and Niccolo Machiavelli

مطالعه رابطه اخلاق و سياست و ايجاد يك نوع تعامل ميان نظريه اخلاقي و نظريه سياسي، يكي از مسايل مهم علمي در حوزه فلسفه سياسي است. خواجه نصيرالدين طوسي و نيكولو ماكياولي ازجمله فيلسوفان و مردان سياسي هستند كه در دو سنت فكري متفاوت (اسلام و غرب)، در مطالعات فلسفي و سياسي خود به جرح و تعديل رابطه اخلاق و سياست پرداخته اند. اين مقاله صرف نظر از تفاوتهاي ضروري و خاص دو سنت فكري، با توجه به مشتركات عمومي و مبتني بر مسايل مشترك اجتماعي- سياسي، ضمن تحليل روزگار پرآشوب و نابسامانِِ هر دو متفكر و مقايسه نظريات اخلاقي و سياسي آنها، بر آن است تا نشان دهد كه چرا و چگونه خواجه نصير و ماكياولي نظريه خود را با غاياتي متفاوت، يكي آرمان گرايانه، معطوف به جامعه اسلامي و فرا اين جهاني، و ديگري واقع گرايانه، معطوف به ايتالياي زمان خود و اين جهاني ارايه مي دهد. افزون براين، در اين مقاله تلاش شده است با الهام از رويكرد كلان اسپريگنز و هرمنوتيك متن، در فهم منطق درونيِ نظريه هاي سياسي، ضمن كالبد شكافي آرا اخلاقي و سياسي هر يك از دو متفكر اسلام و غرب، از طريق تحليل مباني اخلاقي و سياسي هر يك نشان داده شود كه چرا و چگونه راهبرد سياسي اين دو متفكر، عليرغم اعتقاد به اخلاق دو سطحي و نقطه عزيمت واحد، به غاياتي متفاوت در رهيافت رابطه اخلاق و سياست، رسيده است.

The study of the relation between ethics and politics and establishment of some sort of interaction between ethical and political theories, is one important scientific issue in the area of political philosophy. Khajeh-Nasiredin Toosi and Niccolo Machiavelli are among the philosophers and politicians who have discussed the modification of the relation between ethics and politics in their philosophical and political studies. Analyzing the stormy and unorganized era of the both thinkers and comparing their ethical and political theories, this article is to show why and how Khajeh-Nasiredin and Machiavelli present their theories with different extremities; idealistic and focused on Islamic and trans-global society by the former and realistic and focused on Italian and global society of his time by the latter. Moreover, inspired by the general approach of Thomas Spragens as well as the hermeneutics, in understanding the internal logic of texts, this article tries to show how these two philosophers reached to different conclusions in their theories.