رابطه نفس و بدن در نگاه ملّاصدرا

Soul-Body Relationship from the Viewpoint of Mulla Sadra

مسيله رابطه نفس و بدن، مسيله‏اي بحث‏انگيز در حوزه علم‏النفس فلسفي است. ملّاصدرا نيز همچون حكماي مشا در اين‏باره نظريه‏پردازي كرده و به دستاوردهايي كم‏نظير دست يافته است. در اين مقاله به دنبال تبيين ديدگاه او درباره اين مسيله‏ايم. ملّاصدرا با برخي از آموزه‏هاي مشايين درباره نفس موافق است، ولي رابطه بين موجود مادي و مجرد را ناممكن مي‏داند. وي با بهره‏گيري از اصول فلسفي عام خويش، همچون اصالت و تشكيك وجود، حركت جوهري، و سرانجام تركيب اتحادي ماده و صورت، به تركيب اتحادي و ذاتي نفس و بدن نايل مي‏شود. وي حقيقت نفس را حقيقت تعلقي مي‏داند. به نظر ملّاصدرا نفس در آغاز جسماني و مادي محض است؛ ولي رفته‏رفته با حركت جوهري اشتدادي، ضمن حفظ مرتبه پيشين، به سمت تجرد پيش مي‏رود؛ يعني نخست مادي محض است؛ سپس مادي ـ مثالي مي‏شود و ممكن است به مرتبه مادي مثالي عقلي نيز برسد. بازتاب طبيعي رابطه اتحادي نفس و بدن، و بهره نفس از ساحت مادي و تجردي، نظريه وحدت نفس و قواست كه وي بر آن پافشاري مي‏كند. بر پايه اين ديدگاه تاثير و تاثر دوجانبه نفس و بدن، به تاثير در ميان مراتب تفسير مي‏شود.

This article deals with Mulla Sadra’s theory about soul-body relationship, which is one of the most debated issues in the history of philosophy. His theory has some points of convergence with that of the Peripatetic theory, but Mulla Sadra thinks it impossible for an immaterial entity to connect to a material one. Benefiting from his general principles such as the principality and gradation of existence, substantial motion, and the integration of matter and form through unification, Mulla Sadra comes up with the theory of the essential integration of soul and body through unification. He considers the reality of soul to be relational, which comes to existence in the form of a purely material and physical entity. It gradually, and as a result of substantial motion, moves toward immateriality while maintaining its previous levels and it is by becoming material-imaginal at the second stage, and may arrive at the level of material-imaginal-intellectual too. As a natural consequence, Mulla Sadra believes in the theory of the unity of the soul and its faculties. On the basis of this theory, he interprets the interrelation between soul and body as an interrelation between different levels of one entity