بررسي دو سند درباره منصبهاي تفنگچيان

Reviewing the Development of Specialised Skills in the Iranian Army in the Use of Arms

نگارنده، ضمن اشاره به دلايل ورود تفنگ به ارتش ايران مي‌آورد كه با افزايش كاربرد سلاح‌هاي گرم در ارتش و بروز لياقت تفنگچيان، رسته‌هاي جديدي در ارتش شكل مي‌گيرد. قدرت و توان نظامي اين ارتش، شاه عباس اول را وامي‌دارد تا دست به تغييراتي در ارتش بزند و بر آن اساس سپاهش را نظم ببخشد و در چنبره مهار خود داشته باشد. منصب‌هاي تفنگچي آقاسي، وزير تفنگچيان، مين‌باشي تفنگچيان، تفنگچيان سركار خاصه، تفنگداران شاهي و يوزباشي تفنگچيان، با استناد به فرمان شاه سلطان حسين مبني بر انتصاب ميرزا محمدتقي كلانتر يزد به وزارت تفنگچيان خاصه در سال 1131ق. و فرمان ديگر او مبني بر اعطاي مقام نيابت استانداري فارس به ميرزا محمدتقي در 1130ق.، شرح داده مي‌شوند. نتيجه گرفته مي‌شود، ارتش يكي از اهرم‌هاي قدرت شاه در نظام حكومتي ايران بوده است، به طوري كه با آن مي‌توانسته: 1- زهرچشم خوبي از دشمنان گرفته، بر بقاي حكومتش بيفزايد؛ 2- شاه با اهداف خاصي از جمله پذيرفتن قابليت‌ها، استعدادها و توانمندي‌ها، جلوگيري از افزايش قدرت صاحب منصبان غيرايراني، حاكم بودن فضاي تشويش و رقابت ميان صاحب منصبان ايراني و غيرايراني، و به حساب آوردن قدرت اميران ايراني‌تبار نظام براي حفظ تعادل در قواي نظامي كشور، به افراد اهميت مي‌داد؛ 3- كسب امتياز از شاه از رهگذر آموزش آسان رعايا و مسلح كردن آن‌ها.

This article begins by reviewing the reasons for providing weapons for military use in Iran. It explains that the increasing use of firearms by the military led to the development of specialized skills among the military. The growing power and effectiveness of the army forced Shah Abbas to make changes in its structure so as to maintain his overall control. A number of specialized military skills are reviewed according to two records of decrees issued by Shah Soltan Hossein, the last Safavid king. Finally, it is concluded that the army was an important tool for the kings of Iran, by which they could have threatened their enemies and prolonged their own government.