تاثير تاريخ ترجمه متون فارسي بر فرهنگ فرانسه در قرون هجدهم و نوزدهم

آشنايي فرانسويان با فرهنگ و ادب ايراني در مقايسه با شناخت فرهنگ يوناني و لاتين دير صورت گرفت. تاريخ زبان فرانسه را بايد از تاريخ ادبيات فرانسه جدا كرد. زبان فرانسه كم‌كم از قرن پنجم ميلادي بعد از استقلال از امپراتوري روم شكل گرفت، حال آنكه تاريخ ادبيات فرانسه از قرن دوازدهم با جنگ‌هاي صليبي و اولين‌بار با ادبيات حماسي خودنمايي كرد. كشيشان مسيحي فرانسوي، كه در به‌وجود آوردن زبان فرانسه و ادبيات فرانسه نقش به‌سزايي داشتند، با نام زرتشت از طريق ترجمه كتاب‌هاي تاريخي يوناني و لاتين آشنا بودند. اما بيشتر، از طريق تورات و انجيل، ايران باستان را نجات‌دهنده يهوديان و بعداً عيسي مسيح مي‌دانستند. در طول جنگ‌هاي صليبي ايران همواره چون كشوري عربي شناخته مي‌شد. با رفت‌وآمد كشيشان مسيحي در دوران مغول و تاثير مسيحيان در دربار نام ايران بالا گرفت. اما ارايه ترجمه‌هاي تاثيرگذار را بايد از دوران صفويه به بعد و در نتيجه اقامت‌هاي طولاني آنان در ايران و فراگيري زبان فارسي دانست. اينجا به دو مقطع زماني مهم براي شهرت نام ايران بايد توجه كرد: قرن هجدهم كه در آثار اين دوره، دست‌مايه‌هايي تحت تاثير ترجمه متون فارسي، و نيز آثار اقتباسي و تقليدي ديده مي‌شود. اين ترجمه‌ها از رنسـانس تا آخر قرن هفدهم بيشتر به‌دست فرستندگان دربار، به‌خصوص مبلّغان مسيحي، صورت گرفته بود و به ‌شكل لغت‌نامه‌هاي تحليلي، رمان‌هاي شرقي، موضوعات نمايشنامه‌اي، حكايت و افسانه بود. همچنين خاطراتي از سيّاحان پروتستان فرانسوي در دست بود كه ديد انتقادي‌شان، به‌دليل در اقليت قرار داشتن، گشايشي بود بر نقد رژيم‌هاي استبدادي در اروپا، نقد كشيشان مسيحي و نيز روش‌هاي تعليم و تربيت در قرن هجدهم. اين منابع بر آثار متفكّراني چون مونتسكيو، ولتر، آنكتيل دوپرون و نويسندگان دايره‌المعارف مانند ديدرو كه دوران بحران تفكّر انقلاب كبير فرانسه را رقم زدند، تاثير به‌سزايي بر جاي گذاشت. گرچه ترجمه‌ها افلاطوني، فرامتني و قوم‌مدار بودند و به‌دليل عدم تسلط بر زبان فارسي كاستي‌هايي داشتند، چنان تاثيري بر تفكّر جامعه فرانسه گذاشتند كه تاسيس رشته بااهمّيتي به‌نام شرق‌شناسي در قرن نوزدهم پيامد اين تاثير بود. مقطع زماني دوّم، قرن نوزدهم است كه در خلال آن، ترجمه آثار فارسي نظام‌مندتر شد و به‌قلم فرستاده‌هاي سياسي آموزش‌ديده صورت گرفت. تاثير اين ترجمه‌ها نه تنها در بخش سياسي بلكه در بخش ادبي نيز مشاهده مي‌شود. آثار شاعراني چون سعدي و حافظ بر مكتب رمانتيسم به‌خصوص آثار ويكتور هوگو، و بر مكاتب ادبي ديگر چون سمبوليسم‌‌ و سوررياليسم بسيار تاثيرگذار بود. در بخش مردم‌شناسي، گوبينو تحت تاثير نژاد آريايي بحث‌ها و تبادل‌نظرهاي زيادي برانگيخت كه منجر به آرمان‌هاي نژادپرستانه در قرن بيستم شد