بازخواني رويكرد پوزيتيويستي در انديشه سياسي مهندس بازرگان

مهندس بازرگان از فعالان فكري- سياسي ايران در دهه‌هاي قبل از انقلاب اسلامي، خصوصاً دهه آغازين انقلاب اسلامي است. وي در آثار خود تلاش زيادي براي تطبيق فكر اسلامي با نظريات جديد غربي انجام داد، به گونه‌اي كه اين امر روش حاكم بر كتب و عمل سياسي او شد. بازرگان قصد داشت با نگاه عملي و تجربي مباحث ريشه‌اي و اصوليِ انديشه‌ اسلام و مشكلات جهان اسلام را حل كند. اين امر باعث شد تا نگاهي سطحي نسبت به مسايل ديني و سياسي در او شكل بگيرد. فرضيه‌ اصلي اين مقاله آن است كه مهندس بازرگان با رويكردي پوزيتيويستي، علم گرايانه و عمل گرايانه به امور سياسي و اجتماعي مي‌نگريستند، به گونه‌اي كه هر چه به پايان عمر او نزديك مي‌شويم نظرات او سكولار و قايل به تفكيك حوزه دين از سياست مي‌شود. انديشه سياسي او را مي توان به دو دوره تقسيم كرد: دوره اول كه قايل به اسلام حداكثري و حضور دين در سياست بود و دوره دوم حيات سياسي او كه به تفكيك حوزه دين از سياست معتقد شد.