امكان نقض‌پذيري قاعده نقيض‌هاي اعم و اخص مطلق

The Reversibility of the Contradictories in the Complete Inclusion Rule

هر فرد آشنا به منطق مي‌داند كه اگر ميان دو مفهوم كلي، نسبت عموم و خصوص مطلق برقرار باشد، همان نسبت - ولي با انقلاب‎- ميان نقيض‌هاي آنها نيز برقرار است. اما باوجود دلايل مستدل در اثبات اين قاعده، منطق‌دان بزرگ دبيران كاتبي قزويني(600- 675 ق) شبهه‌اي در اين زمينه طرح كرده و با ذكر مثال نقضي از منطق موجهات (در خصوص امكان عام و خاص)، كليت قاعده را مورد ترديد قرار داده است. دو نامه‏ طرح شبهه توسط كاتبي و دو پاسخ خواجه نصيرالدين طوسي، همگي به نحو مختصر و با بياني موجز ارايه شده‏اند. تحقيق حاضر به تبيين، تنقيح و بازسازي اين مساله مي‏پردازد.

In he present study,I explain how the great logician Qazwini, Dabiran al-Katibi (600-675 AD)questioned a well accepted “complete inclusion” rule with a counterexample in modal logic (concearning with, possibility and contingency).This rule demonstrates a vise versa relation between contradictories of two universal concepts when a “complete inclusion” relation exists between them.Two letters by Katibi and the responses by Khawaja Nasir al-Din al-Tusi, all are provided with a brief and concise expressions. This issue will explain,and reconstruct the problem.