تاريخ كتابخانه آستان قدس رضوي تا پايان دوره قاجار با تكيه بر اسناد

History of Astan Quds Razavi Library Up to the End of Qajar Period According to Documents

يكي از كتابخانه‌هاي بزرگ جهان اسلام كتابخانه آستان قدس رضوي است. شيوه اداره و تشكيلات اين كتابخانه از زمان تشكيل تا انتهاي قاجاريه، مسيله اصلي مقاله حاضر است. بررسي پيشينه اين كتابخانه، در واقع، نشان‌دادن سابقه فرهنگي ايران اسلامي به‌ويژه آستانِ قدس رضوي است و از آنجا كه اين كتابخانه بر پايه وقف شكل گرفته، نقش وقف در توسعه فرهنگي و اجتماعي جامعه و ماندگاري يك اثر وقفي در اين بررسي مشخص مي‌شود. در اين پژوهش با استفاده از اسناد و نسخ خطي، سازمان اداري كتابخانه آستان قدس رضوي، تعداد و نوع مشاغل، هزينه‌ها و امورمالي، وقف‌نامه‌هاي مرتبط، شيوه تهيه منابع و نوع فهرست‌نويسي و فهرست‌نگاري آن، چگونگي بازيابي اطلاعات و شيوه امانت‌دهي، ساختمان و فضاي كتابخانه در دوره‌هاي مختلف، به همراه تغيير و تحولات ساختاري آن در ادوار مزبور تعريف شده است.

One of the great libraries in the Muslim world is Astan Quds Razavi Library. The main purpose of the present article is to study the administration procedure and the establishment of this library since its inception up to the end of Qajar period. Using the extant documents and manuscripts, this research is intended to discuss the administration procedure of Astan Quds Razavi Library, including such issues as: the number and types of occupations, expenses and financial affairs, the related endowment deeds, the procedure for procuring sources and the way they are cataloged, the method of retrieving data and the circulation procedure, library construction and space in different periods along with its structural changes and developments.