ساخت سببي ريشه اي، تك واژي و كمكي در تركي آذري

Making the root, morphological, and helping

با‏وجود اهميت ساخت سببي- كه جز جهاني هاست- و نيز انجام‏شدن پژوهش‏هاي گسترده درباره اين‏گونه ساخت ها در زبان هاي ديگر، تحقيق درباره ساخت سببي ريشه‏اي، تك‏واژي و كمكي تركي آذري، محدود به بررسي هاي سنتي است، و توصيف ها به افزوده‏شدن تك‏واژ سببي دير (dir) به پايه‏هاي فعلي‏اي چون قاچ ديرماق (qaçdirmaq)، يعني دواندن/ دوانيدن و ياتديرماق (yatdirmaq)، يعني خواباندن/ خوابانيدن اختصاص دارند؛ بنابر‏اين، در پژوهش حاضر، به بررسي معنايي، نحوي و كار‏برد‏شناختي ساخت سببي ريشه‏اي، تك‏واژي و كمكي در چهار‏چوب دستور نقش و ارجاع مي پردازيم. مهم ترين نتايج حاصل از اين بررسي به شرح ذيل است: الف) سببي هاي ريشه‏اي، تك‏واژي و كمكي، القا‏كننده سببي مستقيم هستند؛ ب) فعل‏ها بيشتر، فرايند‏هاي مفيد و دست‏آورد را نشان مي‏دهند؛ ج) ساخت هاي سببي در حالت بي نشان، داراي تاكيد محمولي هستند؛ ولي در حالت نشان دار هم مي توانند تاكيد محدود و هم نوع جمله اي را داشته باشند.

Despite the importance of causative construction- that is part of universalities- and in spite of extensive investigations on causative constructions in other languages, studies about root, morphological and helping causatives in Azeri Turkish are only limited to traditional studies; and descriptions about adding of a single causative morpheme /-dir/ has been allocated to the stem of verbs like: /qâçdirm?q/ ‘cause to run’ and /y?tdirm?q/ ‘cause to sleep’. In the present study, we will study the semantic, syntactic and pragmatic characteristics of lexical causative constructions (root, morphological and helping ones) on the base of role and reference grammar. The important results of this study are (a) the root, morphological, and helping casualties imply direct causation; (b) most of the verbs show accomplishment and achievement processes; (c) causative sentences have predicate focus in unmarked form, whereas in marked ones, they may have narrowed and sentence focused forms.