قاعده ديه اعضا در فقه اماميه و اهل سنّت

The Islamic Rule of Blood Money for Human Organs in Shiʹʹi and Sunni Jurisprudences

يكي از قواعد حاكم بر ديات, قاعده ديه اعضاي يكي (واحد) و دوتايي (اثنان) است كه در اين نوشتار از آن به صورت مسامحي به اعضاي زوج و فرد تعبير مي‌شود. اين قاعده في‌الجمله مورد پذيرش تمام فقهاي‌ شيعه و مذاهب اربعه اهل سنّت قرار گرفته است, گرچه پيرامون مستندات و ملاك آن, دايره شمول و استثناياتِ‌آن اختلاف نظر وجود دارد. نوشتار حاضر تلاش مي‌كند ضمن پرداختن به مستندات قاعده و با تحليل مفاد آن, حوزه شمول آن را نسبت به منافع, اعضاي داخلي, ‌اعضاي غير زوج و فرد مثل پلك‌ها و ... بررسي نموده و در نهايت با توجه به دستاوردهاي تحقيق, قانون مجازات اسلامي را در اين زمينه تحليل و نقد نمايد.

One of the Islamic rules on blood money (diyah) is single and double organs rule, which is, on the whole, accepted by all Shiʹi jurists and the four schools of Sunni jurisprudence though there is disagreement about its grounds, criterion, extension, and exclusions. In addition to addressing its grounds and analyzing its meaning, the article tries to explore its scope of application as to benefits human organs, inner organs, non-single and non-double organs, such as the eye-lids etc. and, finally, make an analytic study of Iranian Islamic Criminal Code, drawing upon the results of the study.