بررسي حيله ها و ترفندهاي قديمي در سمك عيار

Stratagems and Schemes in Samak-e Ayyar

سمك عيار از داستان هاي شفاهي قديم فارسي است كه كاتبي به نام فرامرزبن خدادبن عبدالله الارجاني آن را از تقريرات صدقه بن ابوالقاسم در اواخر قرن ششم هجري به قيد كتابت درآورده است. اين كتاب به زندگي و كوشش هاي عياراني اختصاص دارد كه برخلاف تصوري كه از عياران مي رود نه در مقابل حكومت، بلكه در كنار حكومت و براي تحقق اهداف حاكمان و پادشاهان كوشش مي كرده اند و براي پيشبرد اهداف خود علاوه بر روشهاي معمول به حيله هايي متوسل مي شده اندكه نه تنها در قديم، بلكه امروز نيزدر روشهاي جاسوسي و ضدّ جاسوسي كاربرد دارد.در اين مقاله، ضمن استقصاي حيله هاي عياري، به طبقه بندي آنها اقدام شده و پس از توضيح هر مورد شواهدي نيز از كتابهاي ديگر كه اين حيله ها در آنها روايت شده، آمده است.براساس يافته هاي اين پژوهش، بيشترين بسامد اين حيله ها به حيله هاي جنگي اختصاص دارد كه آثاري از آنها در شاهنامه فردوسي و كتاب آداب الحرب و الشجاعه نيز آمده است. در كنار حيله هاي جنگي بايد از حيله هاي ديگر از قبيل استفاده از داروي بيهوشي، نقب بريدن و بوالعجبي كردن ياد كرد. استفاده از حيله هاي مكتوب از قبيل تقليد خط و يا به تقلّب مهر بر كاغذ زدن نيز در سمك عيار ديده مي شود.

Samak-e Ayyar has been told by Sadaghat ebn-e Abolghasem in the same way it was recounted in public places. Faramarz ebn-e Khodadad-e Arrajani, in turn, has adopted and retold the story, retaining the same stylistic features used by professional public reciters. Ayyari tricks and stratagems are of magical and military nature and are used by common people, wanderers, magicians and fairies in this work. Examples of the frequently used stratagems are: casting the lasso, using anesthetics, telling lies, passing oneself as someone else, …. The method of constructing prisons, buildings, basements and escape ways are all unique and bespeak the craftiness and ingenuity of those who employ them. These tricks are sometimes used to benevolent ends; they can also be resorted to for hostile purposes. In both cases, such tricks are of great strategic value to the users.