نقد و بررسي معاد شناسي سهروردي در پرتو حكمت متعاليه

A Critique and Survey of Suhrawardiʹʹs Eschatology in the Light of Transcendental Wisdom

شيخ شهاب‌الدين سهروردي در تبيين خود از مسيله معاد به اين باور مي‌رسد كه نفوس سعادتمندان و كمال‌يافتگان بعد از مرگ منجذب عالم انوار قدسي‌شده و از اشتغالات برزخي بركنار مي‌ماند. اما متوسطان اهل سعادت بعد از مرگ با حفظ درجات در عالم صور معلقه يا اشباح مجرده مستقر مي‌شوند و متذكر مي‌شود كه بعث اجساد و اشباح رباني و كليه وعده‌هاي پيامبران بدين‌گونه تحقق مي‌يابد. اما در مورد نفوس اهل شقاوت اظهاراتي دارد كه مظنون به تمايل به تناسخ است. صدرالمتالهين شيرازي از رويكرد سهروردي به مسيله معاد، خصوصاً آنجا كه صورت‌هاي غير‌جسماني را، كه باعث نقوشي در خيال هستند، منشا آثار ملايم و غير‌ملايم شمرده است، انتقاده كرده و تبيين وي را متضمن مخالفت با ظواهر متون ديني دانسته است.

Explaining the issue of resurrection, Shahab al Din Suhrawardi reaches to the belief that the souls of the blissful and perfect virtues people are absorbed by the divine worlds of light after death, and they are not involved with the concerns of the purgatory life . Nevertheless, the virtuous ones who are in the middle degree, with their statues being preserved in the hierarchical order, are settled in the world of the suspended forms and non corporeal bodies. Suhrawardi reminds us that the resurrection of all divine corporeal and non corporeal bodies as well as the actualization of prophetsʹ promises take place in this way. Nonetheless, his remarks about the impious souls rise a suspicion about his inclination towards the idea of the transmigration of soul. Mulla Sadra criticizes Suhrawardiʹs approach to the issue of resurrection especially his analysis that the non corporeal forms cause forms and images in the imagination, which are the origins of pleasant and unpleasant effects. In this respect ,Sadra has considered Suhrawadiʹs explanation as an account which is in opposition to the surface of the religious texts.