بررسي ويژگي هاي كاريولوژيكي در چند جمعيت از گونه Aegilops biuncialis مناطق مختلف شمال‌غرب ايران

Investigation of karyological characteristics in several populations of Aegilops biuncialis

گونه هاي Aegilops از مهمترين خويشاوندان وحشي گندم و يكي از غني ترين منابع ژنتيكي در اصلاح گندم به شمار مي-روند. گونهAe. biuncialis گونه‌اي تتراپلوييد با 28 كروموزوم مي باشد كه از اجداد ديپلوييد Ae. umbellulata و Ae. comosa اشتقاق يافته است. اين تحقيق به‌منظور مطالعه ويژگي هاي كاريوتيپي كروموزوم هاي ده جمعيت از گونه Ae. biuncialis انجام شد. كاريوگرام هر جمعيت، حداقل در 12 فرد با استفاده از رنگ‌آميزي استو-فريك-هماتوكسيلين تهيه و ويژگي‌هاي كروموزومي شامل طول بازوي كوچك و بزرگ، طول كل كروموزوم، شاخص نسبت بازو و طول نسبي آن تعيين گرديدند. نتايج نشان داد كه در مجموعه كروموزومي اين گونه به غير از يك جمعيت سه جفت كروموزوم داراي فرورفتگي ثانويه و ماهواره موجود مي‌باشد. بلندترين كروموزوم ماهواره دار، كروموزوم‌ شماره 1 بود كه اندازه ناحيه ماهواره آن كوچكتر از اندازه ماهواره در دو كروموزوم ماهواره دار ديگر بود. تجزيه واريانس طول نسبي و شاخص نسبت بازوي هر يك از كروموزوم‌ها‌ نشان داد كه از لحاظ طول نسبي همه كروموزوم ها غير از جفت كروموزوم‌هاي 10 و 13 بين جمعيت‌ها اختلاف معني‌داري باهم دارند. از لحاظ شاخص نسبت بازو نيز در جفت كروموزوم هاي 1، 2، 3، 6، 9، 10 و 13 اختلاف معني داري بين جمعيت-ها مشاهده شد. از نظر درجه تقارن استبينز جمعيت هاي ورزقان، اردبيل و TN-01-293 در دسته A2 و بقيه جمعيت ها در دسته A3 قرار گرفتند كه نشانگر متقارن بودن كاريوتيپ جمعيت هاي مورد مطالعه است. همچنين گروه بندي 10 جمعيت مورد بررسي بر اساس دو مولفه اصلي در تجزيه به مولفه‌هاي اصلي و تجزيه خوشه اي، آنها را در چهار گروه قرار داد كه از فاصله جغرافيايي تبعيت مي‌كردند.

Aegilops species are one of the most important wild relatives of wheat and the richest genetic resources in wheat breeding. Ae. biuncialis is a tetraploid species with 28 chromosomes derived from diploid ancestors of Ae. umbellulata and Ae. comosa. The aim of this study was investigation of karyological characteristics of ten populations of Aegilops biuncialis. The karyogram was prepared from at least 12 plants of each population using aceto-iron-hematoxilin staining, and chromosomal characteristics including length of long and short arms, total chromosome length, arm ratio index and relative length were measured. Result showed that there were three pairs of satellited chromosomes with a secondary constriction in the chromosome complement of this species. Significant differences were observed among the populations for the relative length of all chromosomes except for chromosomes 10 and 13 and for arm ratio index of chromosomes 1, 2, 3, 6, 10 and 13. According to the Stebbinʹs classes of karyotype asymmetry, Varzqan, Ardabil and TN-01-293 populations allocated to 2A and other populations to 3A categories which show the studied populations have symmetric karyotypes. Clustering of the populations based on two first principle components and cluster analysis separated them to four distinct groups followed from their geographical distances.