نقش عوامل طبيعي بر توسعه و ركود شهري قزوين؛ پايتخت دوره صفوي

The Role of Natural Factors in Urban Expansion and Deflation of Qazvin the Capital of Safavids

در توسعه و ركود شهري قزوين، به‌عنوان پايتختِ دوره‌‌ايي از حكومت صفويه بررسي عوامل محيطي نظير موقعيت جغرافيايي و استراتژيكي، خاك منطقه، آب و هوا، منابع آب، حوادثي نظير زلزله، سيل و شيوع بيماري‌ها تاثير زيادي داشته‌ است و در خور پژوهشي جدي است. از اين‌رو، در اين تحقيق تلاش گرديده است تا نقش اين عوامل، از زواياي مختلف مورد بررسي و تحليل قرار گيرد. قزوين از جمله شهرهايي است، كه پس از انتخاب آن به پايتختي صفوي، اهميت ويژه و منحصر به فردي يافت و دوره درخشاني از عمران و توسعه شهري را در زمان شاه تهماسب آغاز كرد، اما با گذشت نيم قرن و سعي و تلاش دولت مردان صفوي در گسترش و رونق شهري به دلايل مختلف، اين شهر نتوانست تغييرات چنداني را به خود بگيرد، كه از جمله آنها عوامل محيطي و بروز حوادث طبيعي بوده‌است. از اين‌رو، شاه عباس اول، پايتخت را از اين شهر به اصفهان انتقال داد.

Study of environmental factors such as geographical and strategic situation, soil of the region, climate, water sources, and natural disaster such as earthquake, flood and outbreak of disease have had major influence in expansion and deflation of Qazvin as one of the Safavidʹs capitals which needed serious study. Therefore, the aim of this article is to study and analyze the role of these factors in various aspects. Qazvin is amongst cities which became important after being chosen as the Safavidʹs capital. Meanwhile, splendid period of improvement and urban expansion began during Shah Tahmasb. But after half century despite attempts made by Safavidʹs officials for urban development and prosperity, Qazvin could not change a lot. These reasons were environmental factors and natural disasters. Therefore, the capital moved into Isfahan during the reign of Shah Abbas I.