گذري جامعه شناختي بر مفهوم طبقات اجتماعي در انديشه بيهقي

Sociological Study of the Concept of Social Classes in Beyhaqi Idea

هـر جامعه اي، خواه پيشرفته يا ابـتدايي، اصولاً به گـروه هاي مختلفي تقسيم مـي گردد؛ كه اين تقسيم بندي هاي اجتماعي بر اصول گوناگوني چون نژاد، مذهب، ازدواج، خويشاوندي و... استوار است. مطالعه نظام طبقات اجتماعي و تامل بر سير تحول آن در ايران و جهان، امكان بررسي ارزشمند و جامعي از اين پديده اجتماعي را براي ما فراهم مي سازد. تسهيل در تحرك طبقاتي در ايران بعد از اسلام، و خارج شدن آن از شكل بسته طبقات اجتماعي، در عصر ساسانيان، در دوره هاي بعد، ابعاد مختلفي به خود گـرفت كه يكي از اين دوره ها، عهد غـزنويان است. مطالعه حاضر بر انديشه ها و نوشته هاي ابوالفضل بيهقي تاكيد دارد كه جامعه غزنويان را در حالت كلي، در سه طبقه اصلي اوليا (بزرگان اداري و ديواني در خدمت پادشاه)، حشم (لشكريان و سپاهيان) و رعايا (عامه مردم، شامل سه زيرطبقه اصلي تجار، كشاورزان و گله داران و دامداران) دسته بندي مي نمايد، و سه نيروي خرد (پادشاه)، خشم (سپاه) و شهوت (رعايا)، پشتوانه نظري اعتقاد او در زمينه طبقه بندي اجتماعي بود. وي گروه هاي عمده مذهبي را نيز مورد توجه خود قرار مي دهد و رابطه مذهب، نـژاد و جايگاه فرد، در ساختار اجتماعي را به طرز ملموسي در سراسر كتاب خويش، بـه تصوير مي كشد