تاثيرگذاري صحنه بر "شخصيّت" در داستان‏هاي "مخزن‏الاسرار نظامي"

The Influence of Settings on Characters in Stories of Nezamis Makhzan Al-Asrar

تاثير و تاثّر بين عناصر ساختاري داستان، به علّت آميختگي ذاتي آن‏ها با يك‏ديگر، امري طبيعي است، امّا در اين ميان، ارتباط بين برخي عناصر، از اهميّت ويژه‏تري برخوردار است؛ عنصر "شخصيّت" به عنوان يكي از اصلي‏ترين عناصر ساختاري داستان‏ها، معمولاً به نوعي خاص، با عنصر "صحنه" ارتباط مي‏يابد. "نظامي گنجوي" در كتاب "مخزن‏الاسرار" خود براي بيان مفاهيم عميق اخلاقي و فلسفي، از فنّ داستان بهره گرفته، به همين دليل، داستان‏هاي او از عناصر ساختاري متنوعي برخوردارند. در اين تحقيق، با بررسي داستان‏هاي "مخزن‏الاسرار" و توجّه به دو عنصر "صحنه" و "شخصيّت" در اين داستان‏ها، تلاش شده تا چگونگي ارتباط و التزام بين مولّفه‏هاي يادشده، بيش‏تر شناخته‏شود. از اين رو، بحث‏هاي مقدّماتي مقاله، به انواع شخصيّت‏پردازي‏ها و صحنه‏سازي‏ها در "مخزن‏الاسرار" مي‏پردازد و سپس تاثيرگذاري صحنه‏هاي داستاني بر تنوّع شخصيّت‏ها، مورد توجّه قرار مي‏گيرد و سرانجام بررسي‏هاي مذكور به آن‏جا منتهي مي‏شود كه بدانيم هرچند تاثيرپذيري يادشده، به معناي شكل‏گيري تمام و كمال شخصيّت، در اثر حضور در صحنه‏ها نيست، امّا به هر حال، صحنه‏ها و فضاسازي‏هاي داستاني، در داستان‏هاي منظوم "مخزن‏الاسرار"، گاهي عامل معرّفي شخصيّت‏ها مي‏شود يا اين‏كه به طرق مختلف، شخصيّت‏ها را دچار دگرگوني و تحوّل مي‏نمايد.