رضايت به درمان بيماران ناهوشيار از منظر فقه و حقوق موضوعه

Consent to treatment in unconscious patients in law and Jurisprudence

براساس قانون مجازات اسلامي، انجام اعمال طبي و جراحي افراد بايد با رضايت فرد يا ولي او باشد. اين مساله در مورد افراد بالغ عاقل هوشيار و همچنين محجورين، تقريبا روشن است؛ چرا كه در هر يك، حسب مورد بايد از خود فرد يا ولي او رضايت گرفت؛ اما در رابطه با افراد بالغ عاقل ناهوشيار (از قبيل بيهوش) با توجه به عدم حجر آنها از يك سو و عدم هوشياري آنها از سوي ديگر، اين مساله مبهم است. قانون مجازات اسلامي در اين‌باره تقريبا ساكت است، اما قانون مجازات اسلامي جديد، به اين مساله نيز پرداخته است و رضايت به درمان بيمار ناهوشيار را از شيون حاكم (مقام رهبري) دانسته است. با اين وجود، نظر مخالفي نيز وجود دارد كه اين امر را در صلاحيت ورثه (اوليا دم) بيمار مي داند. با بررسي اين دو نظر و ادله هر يك، به نظر مي رسد كه در اين مورد نظر اول (اخذ رضايت حاكم) اقوي است؛ چرا كه: انسان عاقل و بالغ، ولي و قيم ندارد و از اين رو در مواردي كه نياز به ولي پيدا مي كند، براساس قاعده ي «الحاكم ولي من لا ولي له»، حاكم ولي اوست؛ بنابراين قانون مجازات اسلامي جديد نيز به درستي تدوين شده است. البته بايد توجه داشت كه اين اختيار حاكم نيز مادامي است كه بيمار، هوشيار نشده است و لذا پس از هوشياري، براي ادامه درمان بايد رضايت خود او را اخذ نمود.

Based on Islamic punishment act, people’s treatment should be with the consent of patient or his warden. This issue is definite about conscious wise adult and incapable peoples but about unconscious wise adult peoples is inconclusive because of lack of incapacity and caution. Two theories there are about this issue that the theory that is in compliance with our legal and juridical principles and basics is that in these issues should be taken the consent of governor (Valiie Faqih). New Islamic punishment act confirm this theory too. The governor’s authority is so long as the patient isn’t conscious so after that should patient’s consent being taken