پيشگيري از مصرف دخانيات در نوجوانان: ارزشيابي كارآيي نظريه رفتار برنامه ريزي شده

Preventing tobacco use among Iranian male adolescents: an application of the Theory of Planned Behavior

طراحي روش‌هاي موثر براي پيشگيري از استعمال دخانيات در نوجوانان ضروري است. يكي از نظريه‌هاي تغيير رفتار كه به‌طور موفق در طراحي برنامه‌هاي پيشگيري از مصرف دخانيات به‌كار رفته، نظريه رفتار برنامه‌ريزي شده است. پژوهش حاضر با هدف پيشگيري از مصرف دخانيات در نوجوانان، با استفاده از نظريه رفتار برنامه‌ريزي شده انجام شده است. در اين مطالعه نيمه تجربي 280 دانش‌آموز شركت داشتند كه به‌صورت تصادفي به دو گروه آزمون و كنترل تخصيص يافتند (140 نفر در هر گروه). قبل از مداخله، هر دو گروه پرسشنامه‌اي را كه بر اساس نظريه رفتار برنامه‌ريزي شده و مصرف دخانيات طراحي شده بود تكميل كردند. بر اساس اطلاعات به‌دست آمده از پيش آزمون، برنامه آموزشي طراحي و اجرا شد. شش ماه بعد از مداخله اطلاعات هر دو گروه با استفاده از همان پرسشنامه اوليه جمع‌آوري و داده‌ها با استفاده از نرم‌افزار spss تجزيه و تحليل شد. يافته‌ها نشان داد بعد از مداخله آموزشي ميانگين نمره سازه‌هاي نظريه رفتار برنامه‌ريزي شده (آگاهي، نگرش، هنجارهاي انتزاعي، كنترل رفتاري درك‌شده و قصد رفتاري) در گروه آزمون نسبت به گروه كنترل به‌طور معني‌دار افزايش يافته بود. همچنين ميزان مصرف دخانيات در گروه آزمون از 25 درصد قبل از آموزش به 5/10درصد بعد از آموزش كاهش يافته و اين كاهش از لحاظ آماري معني‌داري بود (001/0P < ). اين مطالعه از اجراي برنامه آموزشي بر اساس نظريه رفتار برنامه‌ريزي شده در پيشگيري از مصرف دخانيات در نوجوانان حمايت كرد.

Objective (s): Effective methods for preventing tobacco use are crucial for adolescents. One behavioral change theory that has been successfully used for designing smoking prevention programs is the theory of planned behavior )TPB). The aim of this study was to examine the ability of the theory of planned behavior )TPB) in preventing tobacco use among adolscents. Methods: In this quasi-experimental study, a total of 280 male junior high school students aged between 14 to 19 years (140 cases and 140 controls) were selected randomly from 4 schools of Zarandieh, Iran. The cases participated in educational classes for one month. Data was collected using a questionnaire based on the TPB on tobacco use. Two groups completed the questionnaire before and six months after intervention. Results: Our findings indicated that mean scores of the TPB constructs (knowledge, attitude, subjective norms, perceived behavior control, intention) were significantly increased in the experimental group compared to the controls. Also, tobacco use decreased significantly among the experimental group after intervention (before intervention 25% vs. after intervention 10.5% in the experimental group, P < 0.001). Conclusion: The results support the implementation of educational programs based on the TPB in preventing smoking behavior among adolescents.